'İstismara karşı sorgulayan çocuk yetiştirmek gerekiyor' 

2018-03-25 09:01:08


	 

	Kibriye Evren

	 

	DİYARBAKIR - Çocukları istismara karşı korumak için ebeveynlerin yapması gerekenleri anlatan Çocuk Gelişimi Uzmanı Aynur Özbay, anne ve babaların nasıl iletişim kurmaları gerektiğine dikkat çekti. Aynur, çocuğa istemediği bir şeyi zorla yaptırmamak, güven duygusunu vermek, özellikle de sorgulayan çocuk yetiştirmek gerektiğini vurguladı. 

	 

	Çocuk istismarının her gün artarak devam ederken, buna karşı politika üretmesi gerekenler 'çözüm' olarak "hadım", "haberlerin sansürlenmesi", "çocukların istismar eden erkekler evlendirilmesini" gösteriyor. Çocukları korumak en önemli politika olması gerekirken, aileler her gün kaygı içinde çocuklarını nasıl koruyacaklarını düşünüyor. 

	 

	Peki okulda, hastanede, sokakta, evinde her alanda istismara maruz bırakılan çocukları korumak için neler yapılmalı? Cinsel istismara maruz bırakılan çocukta belirtiler nelerdir? Çocukla nasıl diyalog kurmalı, çocuk pek çok kez yakından tanıdığı birinden gelen bu tehlikeye karşı ne yapması gerektiğini nasıl anlatmalı? Çocuk Gelişimci Aynur Özbay ile bu sorulara yanıt aradık. 

	 

	'Çocuklar dışa vurur' 

	 

	Cinsel İstismara maruz bırakılmış bir çocuğu nasıl anlarız? Bunun fiziksel ve psikolojik belirtileri nelerdir?

	 

	Cinsel istismara maruz bırakılmış çocuklar genellikle bu durumu diğer travmalarda olduğu gibi bazı duygusal ve davranışsal tepkilerle dışarı vururlar. Dolayısıyla bu tür tepkilerin çocuk dünyasında bir yardım çığlığı olduğu, çocuğun hayatında bir strese işaret ettiği unutulmamalıdır. Şunu belirmekte fayda var. Cinsel istismara sadece kız çocukları maruz bırakılıyor gibi bir anlayış var. Erkek çocuklarına yönelimler çok fazla ve erkek çocuklar da ciddi risk altında.  Sorunuza gelince; istimara maruz bırakılan çocuklarda aşırı bir tepki ya da aşırı bir sessizlik, içine kapanma, iştahsızlık, çevresi ile tamamen iletişimini koparma, aile ile görüşmeme, uykusuzluk, dokunamama, çocuğa dokunucunca aşırı tepki göstermesi, okul başarısında günden güne düşüş, sağlık problemlerinin ortaya çıkması, sosyal hayatına devam edememesi gibi davranışları sayabiliriz. Ancak hiçbir duygusal ya da davranışsal tepki göstermeyen çocuklar da olduğu unutulmamalıdır.

	'Aile için cinsel istismar daha büyük travma yaratıyor' 

	 

	Çocuklar çoğunlukla yabancılar tarafından cinsel istismara bırakılıyor gibi bir algı var. Aile içi cinsel istismara maruz bırakılan çocuklarda da aynı tepkileri mi ortaya çıkar? 

	 

	Yapılan araştırmalarda ya da raporlarda görülen cinsel istismarın çocuğun tanıdığı ve çocuk üzerinde otorite uygulayan biri tarafından geldiğidir. Aile içerisinde istismara maruz bırakılan çocukta aynı tepkiler görülüyor. Fakat çocuk aile içerisinde çok güvendiği birisini tarafından istismara maruz bırakıldığında daha çok etkileniyor. Daha büyük travmalar yaşıyor. Toplumda baba objesi çok önemli çocuk baba veya aile (ebeveyn, akraba, kardeş, arkadaş) içerisinde biri tarafından istismara ve ihmale maruz bırakılınca bunun etkileri dışarıdaki ihmal ve istismardan daha fazla oluyor. Çocuğun travmasını daha derinleştiriyor, yaşam hatlarını daha fazla etkiliyor.

	 

	'Çocuk herkes tarafından sorgulanıp yeniden travma yaşatılmamalı' 

	 

	Çocuk cinsel istismara maruz bırakıldığını bildirdiğinde ailelerin çocuğa yaklaşımı nasıl olmalı?

	 

	Öncelikle istismara maruz bırakılan bir çocuğun herkes tarafından sorgulanmaması gerekir. Daha özel ve hassas davranılmalı. Çocukla doğru orantıda iletişime geçme, yaşamında çevresinde, ailesinde ona olayı hatırlatan etkenlerden uzak tutmak gerekir. Böyle bir olay ile karşılaştığımızda çocukla uzman ve avukat eşliğinde sohbet eder tarzda konuşulması gerekir.  Önemli olan başka bir şey de herkes çocuğa istediği gibi her an sorular sormamalı. Çocuk uykusuzluk çekecek, bir daha arkadaşlık edinemeyeceğini düşünecek. Ama en önemlisi güven duygusunu kaybedecek.  Bu çok ciddi bir durumdur. İnsan yaşamındaki en önemli etkenlerden biri güven ya da yaşama sevinci çocuklar için çok önemli. "Biz çocuk hep oyunla yaşasın ve büyüsün" deriz. İstismara maruz bırakılan çocuğun belki en büyük oyuncağı elinden alınmış olacak. Belli bir süre oyun oynayamayacak.

	 

	Peki çocuklar sadece cinsel istismara mı maruz bırakılıyor? 

	 

	İstismara sadece tek bir pencereden bakmamak gerek.  İstismar sadece cinsel değildir. Çocuğun yaşam alanlarının ciddi olarak etkilendiği bütün konular ihmal ve istismardır. Çocuğun sağlık, eğitim, beslenme, barınma, sevgi gibi temel gereksinimlerin sağlanmaması ihmaldir. Özellikle ailelerin bu konuda çok dikkatli ve hassas olması gerekir. Sağlıklı bireyler yetiştirmek sağlıklı toplum yaratır. Çocuklar bizim aynadaki öteki yüzümüz, kendimiz nasılsak yetiştirdiğimiz çocuklar da o toplumu, o bireyi ve o aileyi yansıtacak.

	 

	İhmal, anlaşılması ve teşhis edilmesi oldukça zor olan bir kavramdır. İstismar ve ihmali birbirinden ayıran en önemli nokta, istismarın aktif, ihmalin ise pasif bir durum olmasıdır. Fiziksel istismara göre daha az dramatik olmakla birlikte çocukta yarattığı hasar benzerdir.

	 

	Çocukları korumak içi ebeveynlere neler tavsiye edersiniz?

	 

	Anne ve babaların çocuklarını birey olarak görebilmeleri ve o güveni verebilmeleri gerekir. Çocuklar anne ve babalarına güvenebilmeliler. Çocuklarla iletişim çok önemli. Bu kadar çok istismar vakasının yaşanmasının temel nedeni iletişimsizliktir. Biz çocuklara istismarı ve ihmali anlatırken iyi ve kötü dokunuşlar diye anlatıyoruz. Çocuklarla yapmaları ve yapmamaları gerekenler üzerinden sohbet ediyoruz. Çocuklar herhangi bir olumsuz olayla karşılaştıklarında ilk danışacakları  ya da ilk söyleyebilecekleri aile bireyleri olmalı. Aileler çocuklarını benimseyip bir birey olarak takip etmeli, çocuğunun yaşamının nasıl devam ettirdiğini bilmeli, okuldan geldikten sonra onlarla sohbet etmeliler. Okulda ne tür etkinlikler yaptığı, dışarıda arkadaşları ile neler paylaştığı gibi konuları çocukları ile konuşmalılar. 

	 

	'Çocuk istediği kadar konuşup sorabilmeli'

	 

	Anne ve babanın çocuğa yaklaşımı, konuşma tarzı, söyleme şekli önemli. Bir anne baba çocuğunun üçüncü sorusunda onu tersliyorsa bunda ciddi bir sorun vardır. Çocuk üç soru da sorabilmeli, beş soruda sorabilmeli anne baba sorulan soruları cevaplamalı ama çocuğa dokunarak, onu hissederek, onu gerçekten anladığını onu birey olarak karşısında oturarak o çocuğa o güveni vererek hissettirmelidir. 

	 

	'Sorgulayan ve reddedebilen çocuk olmalı' 

	 

	Sorgulayan çocuk yetiştirebilmek çok önemli, bir çocuk verdiğin her şeyi almamalı onu sorgulamalı, sevmediği bir rengi giymemeli,  ailenin veya çevrenin dayatmasını kabul etmemeli.  Güneşi maviye boyamak istiyorsa o renge boyayabilmeli.  Çocuğun yaşamak istediklerine çok fazla müdahale edilmemeli.