Safiye Alağaş

 

İSTANBUL - Polisin biber gazı sıktığı sırada yerinden kıpırdamadan duran Kırmızılı Kadın’ın duruşu Gezi eylemlerinin simgelerinden oldu. 

 

‘Kırmızılı Kadın’ fotoğrafını artık bilmeyenimiz yok. 2013 Mayıs ayında Gezi Parkı’na yapılması planlanan Topçu Kışlası’nı protesto eden göstericilerden biri kırmızı bir elbise giyen Ceyda Sungur’du. 28 Mayıs’ta eylemcilere müdahale sırasında bir polis kırmızı elbise giyen kadına yakın mesafeden biber gazı sıkıyor. Gazın etkisiyle saçları uçuşan Ceyda kaçmak yerine sanki hiç etkilenmemiş gibi yerinde sabit duruyor. Reuters Foto Muhabiri Osman Örsal bu anı çekerek unutulmaz kılıyor. Fotoğraf tüm dünyada günün fotoğraflarından biri seçildi. Sosyal medyada binlerce kişi tarafından paylaşılan "Kırmızılı Kadın" fotoğrafı, Gezi Parkı'ndaki yıkıma verilen tepkinin sembollerinden biri haline gelmişti.

 

Sıkılan gaz karşısında kadının yerini koruması, gazın etkisiyle uçuşan saçları ve başını hafifçe yana çevirmesi, polise karşılık vermiyor, kaçmıyor ancak duruşuyla müthiş bir direniş içinde olduğunu gösteriyordu. Batı’da kimi gazeteler kadının duruşunu Avrupai olarak ele alıp, polisin de halkın öfkesi karşısındaki saldırgan hükümeti temsil ettiğini yorumladı. “Polis ve kadının arasındaki enerjinin müthiş olduğu” yorumları yapıldı. Haksızlığa karşı bir direniş enerjisi olduğu kesin.

 

Bu duruşun kadın duruşu ve direnişi olduğu açık.  Batıyı müthiş etkileyen bu direniş karesi, Ortadoğu kadının geçmişten günümüze gelen direnişinin minik bir parçası. Zira Ortadoğu kadının erkek egemen zihniyet tarihsel bir direnişi söz konusu. Hala Ortadoğu’da bir kadın direnişi ve devrimi söz konusu. Rojava’da yaşanan kadın devrimi tüm Avrupa ve dünyaya ilham kaynağı olan bir direniş sergiliyor. Tıpkı Kırmızılı Kadının sembol ve ilham kaynağı olduğu gibi.  

 

‘İnsanlar ilk kez sahip oldukları gücün verdiği güveni hissediyor’

 

Ceyda Sungur o günlerde pek çok gazete, ajans ve televizyon kanalının konuşma isteğini geri çevirmişti. İngiliz The Sunday Telegraph gazetesine yaptığı kısa açıklama birçok yayın kuruluşunda yankı buldu. Ceyda, sadece büyük bir halk hareketinin parçası olduğunu ve yüzlerce kişinin maruz kaldığı duruma düştüğünü söyleyerek, “Bana sorarsanız protestolar ifade özgürlüğü ve halkın gücünü temsil ediyor. İnsanlar, ilk kez sahip oldukları gücün verdiği güveni hissediyor. Her şeyi değiştirebileceklerine inandıkları güce sahipler” diyordu. 

 

Tüm dünyada etkili oldu

 

Gezi Parkı’nda ve tüm Türkiye’de gün geçtikçe dalga dalga büyüyen gösterilerin bu noktalara gelmesinde de etkisi olduğu konuşulan bu tek kare üzerine The New York Times, Washington Post gibi dünyanın en saygın gazeteleri makaleler yazdı.  Amerikan yayın kuruluşu NBC de “Kırmızılı Kadın”ı son yüz yılın en önemli protesto fotoğrafları arasında gösterdi.

 

ABD’nin en önemli gazetelerinden Washington Post ise yayınladığı makalede bu karenin Gezi Parkı eylemlerini çok iyi özetlediğini şu sözlerle aktarıyor: “Kırmızılı Kadın, Gezi Parkı eylemlerini ve polisin şiddet kullanımını özetliyor. İkonik bir kare haline gelen Kırmızılı Kadın ve fotoğraf karesindeki diğer iki kadın Türkiye’nin Ortadoğulu değil, Avrupalı yüzünü gösteriyor. Kırmızılı kadın mesaisi bitince eyleme gelmiş modern bir gence benziyor. Kırmızılı Kadın ve polis arasındaki enerji büyüleyici. Türkiye’nin bir özeti gibi bu enerji. Genç kadın öfkeleri giderek büyüyen Türkleri gösterirken, polis de öfkenin karşısındaki hükümeti temsil ediyor. Polis kimse için bir tehlike olmadığı açıkça belli olan bir kişiye orantısız bir güç kullanıyor. Ve kadının duruşu. Kafa çok hafifçe çevrilmiş ama kırmızılı kadın yerini koruyor. Eylemci ne polise saldırıyor ne de kaçıyor. İşte bu an bu fotoğrafı ölümsüz kılıyor.”

 

Ancak dik duruşu, yerinden kıpırdamayan ve oldukça kararlı duruşuyla “Kırmızılı Kadın” Avrupalı bir kadını değil tam da Ortadoğulu kadının mücadeleci duruşunu ortaya koyuyor.

 

 ‘Kırılma noktası’

 

 Ünlü fotoğraf sitesi Peta Pixel de kare ile ilgili bir yazıda, polisin Kırmızılı Kadın’a ve arkadaşlarına göz yaşartıcı biber gazı sıkıp tazyikli su atıncaya kadar sıradan bir barışçıl eylem olduğu, bu andan itibaren ise barışçıl eylemin bir halk isyanına dönüştüğü belirtildi. Fotoğrafın o kırılma anını sembolize ettiği, bunun da bir ikon olmasında önemli olduğu ifade edildi.

 

‘Kırmızılı kadın Brezilya’da'

 

Türkiye'deki Gezi Parkı eylemleriyle neredeyse aynı tarihlerde başlayan Brezilya'daki protestolar sırasında Türkiye'ye sık sık destek mesajları gönderilmişti. Brezilya'da yayımlanan kültür dergisi "piauí"nin Temmuz sayısında kapak konusu Gezi Parkı protestolarıydı.

 

Dergi gösterilerin en başında parkta biber gazlı müdahaleye maruz kalan ve gösterilerin simgelerinden birine dönüşen "Kırmızılı Kadın"ın fotoğrafını bir Osmanlı minyatürüne dönüştürerek kullandı. En altta el yazısıyla #direngezi etiketi de yer alan kapakta "Kırmızılı Kadın"ın eline bir de Brezilya bayrağı eklendi.

 

Kırmızılı Kadın polise saldırdı

 

Türkiye’de mizah dergisi Penguen, Temmuz 2013'te yayımlanan sayısının kapak tasarımında Kırmızılı Kadın'ı bir polise biber gazı sıkarken tasvir etti. O dönem Gezi eylemlerini itibarsızlaştırmak adına çıkartılan sahte ve yalan haberlere tepki olarak da "Göstericiler polise saldırdı!" başlığını attı. Bu çalışma, "2013’ün en yaratıcı mizah dergisi kapakları" arasında gösterildi.

 

 Polise 600 adet fidan dikme cezası verildi

 

Ceyda Sungur, 1986 yılında dünyaya geldi. Üniversitede şehir ve bölge planlama eğitimi aldıktan sonra araştırma görevlisi olarak İstanbul Teknik Üniversitesi'nde çalışmaya başladı. 2013 yılının Mayıs ayında Türkiye genelinde başlayan Gezi protestoları çerçevesinde İstanbul'da yapılan eylemlerde gösterici ve gönüllü ilk yardımcı olarak yer aldı. Gezi Parkı'nda başlatılan yıkım çalışmalarına karşı gösteri yaparken bir polis tarafından biber gazıyla saldırıya uğradı. Yaşanan saldırıdan sonra polis memuru hakkında kasıtlı ve orantısız olarak güç kullanmak sebebiyle bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası istemiyle dava açıldı. 2014'te sonuçlanan mahkemede ise yakın mesafeden biber gazı sıkması ve görevini kötüye kullanması gerekçesiyle saldırgan polise 600 adet fidan dikme cezası verildi. Ceyda’ya ise ‘kanuna uymamaya tahrik’ suçundan açılan davaya ‘takipsizlik’ kararı verildi.