Afgan Dr. Zakira Hekmat: Kadınlar 20 sene öncesine gitmek istemiyor
- 09:22 20 Ağustos 2021
- Güncel
Öznur Değer
ANKARA - Taliban’ın yönetimi ele geçirdiği Afganistan’daki son durumu değerlendiren Afganistanlı Doktor Zakira Hekmat, “Kadınlar ‘Burkalarımız yok diye dışarı çıkamıyoruz. Çünkü başımıza ne gelecek belirsiz’ diyorlar. Afganistan’daki kadınlar artık 20 sene öncesine gitmek istemiyor. İnsanlar korkuyor. Çünkü bir önceki dönemden hatıraları var” dedi.
ABD’nin New York eyaletinde bulunan İkiz Kulelerin 11 Eylül 2001 tarihinde El-Kaide tarafından bombalanmasının ardından ABD, öncülük ettiği ve tüm NATO ülkelerinin içinde yer aldığı “Terörizmle Savaş” kampanyası adı altında, El-Kaide’nin etkin olduğu ve Taliban yönetiminde olan Afganistan’a girdi. ABD’nin Afganistan’ı işgali ile Taliban yönetimden düşürüldü. 20 yıldır Afganistan’da askeri varlığını sürdüren ABD, Ocak 2020’de Katar’ın başkenti Doha’da Taliban ile imzaladığı “Doha Anlaşması” çerçevesinde ülkeden çekildi.
ABD’nin Afganistan’dan çekilmesiyle beraber ülke yönetimi 20 yılın ardından yeniden Taliban’ın eline geçmiş oldu. Taliban’ın yönetimi ele geçirmesi ise en çok ülkede yaşayan kadınları tedirgin etti. Medyaya yansıyan kimi bilgilere göre 2 kadın Taliban tarafından katledildi. Afganistan’da yaşanan gelişmeleri ve kadınların içinde bulunduğu durumu Afgan Mülteciler Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği Kurucusu Dr. Zakira Hekmat ile konuştuk.
“2001 yılından sonra Taliban hükümetten çekilmiş oldu ama tamamen yok olmadı. Farklı bölgelerde operasyonlar devam etti. Afganistan’da savaş 40 senedir devam ettiği için artık kimse savaşmak istemiyor.”
* Taliban’ın ülkeyi ele geçirmesinin süreci nasıl işledi? Taliban’ın ülkedeki amacı nedir?
Daha önce 1996 ve 2001 yılları arasında Afganistan’da Taliban rejimi hakimdi. Daha sonra 2001 yılında ABD ve NATO güçleri Afganistan’a geldi ve Taliban hükümeti sona erdi. Ardından geçici hükümet ve cumhuriyet geldi Afganistan’a. 2001 yılından sonra Taliban hükümetten çekilmiş oldu ama tamamen yok olmadı. Farklı bölgelerde operasyonlar devam etti. Afganistan’da savaş 40 senedir devam ettiği için artık kimse savaşmak istemiyor. Yaklaşık bir ay önce Taliban ilk operasyonlarına köylerden, kasabalardan ve uzak ilçelerden başlamıştı ve orada halkın direnişi vardı. Halkın direnişi ile birlikte ordunun da savaşması gerekiyordu ama çok başarılı olmadı. Artık insanlar savaştan bıkmış durumda. “Kim gelirse gelsin artık barış gelsin” diyorlar. Hükümet yapıları içinde yolsuzluk, rüşvet gibi noktalar da vardı. Sadece bir ay içinde hükümet tarafından valiler ve misyonları değiştirildi.
“2001 yılından sonra ülkede birçok şey değişti. Daha öncesinde kız çocuklarının okula gitmesi mümkün değildi ve kadınların haklarının yok sayıldığı bir dönemdeydik. Kadınların artık sosyal yaşama katılma şansları da vardı. Hatta son zamanlarda kendi işyerlerini de kuruyorlardı. İnsan haklarına ilişkin mücadele veriyorlardı. Başbakanlığa kadar gelen kadınlar vardı.”
* 2001’in ardından ABD’nin Afganistan’a girmesiyle neler değişti? Şimdilerde ülke nelerle karşı karşıya?
2001 yılından sonra ülkede birçok şey değişti. Daha öncesinde kız çocuklarının okula gitmesi mümkün değildi ve kadınların haklarının yok sayıldığı bir dönemdeydik. Daha sonra resmi olarak hükümet tarafından yasalar çıkarıldı. 2009’da “Kadına Yönelik Şiddet Yasası” çıkarıldı. Kadınların artık sosyal yaşama katılma şansları da vardı. Hatta son zamanlarda kendi işyerlerini de kuruyorlardı. İnsan haklarına ilişkin mücadele veriyorlardı. Başbakanlığa kadar gelen kadınlar vardı. Kadınlar Bakan oldu ve parlamentoya kadar gelmişlerdi. Bunlar çok önemli gelişmeler. ABD’nin çekilme kararı daha önceki dönemde alınmıştı ama birden bire plansız bir şekilde Afganistan’dan çekildiler. Bundan sonra Afganistan halkının güvenliği ne şekilde olacak, belirsiz maalesef. Ve şimdi birden bire Afganistan’ın Taliban’ın eline düşmesi karşısında Afganistan halkı şok geçirdi. Hemen bu kadar hızlı bir şekilde Taliban’ın ülkeyi ele geçirmesi ve 20 yıl öncesine gitmemiz çok sıkıntılı bir durum. Taliban şu an değişeceklerini söylüyor ama halk bu söylediklerine pek olumlu bakmıyor. Onun için de belirsiz bir yaşam var.
“Perdenin arkasında neler çevrildiğini biz tam bilmiyoruz. ABD ilk Afganistan’a gelirken, “Güvenlikli bir ülke inşa edeceğiz” demişti ama şimdi bir dizi gelişmeler oldu.”
* ABD’nin Afganistan’dan çekilmesi kararını nasıl yorumluyorsunuz? Taliban ile anlaşılması neye işaret ediyor?
Aslında Joe Biden hükümeti barış görüşmeleri için direkt Taliban ile görüştü, hükümet ile görüşmedi. Bu da bir hata aslında. Hükümetle de görüşmeleri gerekirdi ama perdenin arkasında neler çevrildiğini biz tam bilmiyoruz. ABD ilk Afganistan’a gelirken, “Güvenlikli bir ülke inşa edeceğiz” demişti ama şimdi bir dizi gelişmeler oldu. Afganistan’ın Taliban’ın eline geri düşmesinden sonra sadece Afganistan halkı değil tüm dünya şoke içerisinde. Hatta bu karardan dolayı ABD’nin dış politikası da etkilenmiş durumda.
“Kadınlar eski tecrübelerine dayanarak, korku içerisindeler. Şu anda bir izleme aşamasında ama ne olacak diye bekliyorlar.”
* Taliban yönetimi ele geçirdiği gibi ilk kadınları hedef aldı. Kadınlar hangi koşullar altında yaşam sürüyor, “Taliban yönetimi” kadınlar için ne anlama geliyor?
Kadınlar eski tecrübelerine dayanarak, korku içerisindeler. Şu anda bir izleme aşamasında ama ne olacak diye bekliyorlar. “Taliban değişmiş mi” diye bekliyorlar. Çünkü şu an ılımlı konuşuyor. “Haklarını verebiliriz, işyerlerine gidebilirler” diyor ama hükümet kurulduktan sonra gerçekten bu olacak mı? Şu an herkes bekleme aşamasında ve tedirginlikle ne olacağını izliyor.
“İnsanlar korkuyordu. Özellikle kadınlar “Burkalarımız yok diye dışarı çıkamıyoruz. Çünkü başımıza ne gelecek belirsiz” diyorlar.”
* Afganistan’da bulunan yakınlarınızın özellikle de kadın ve çocukların temel kaygısı ne? İletişim sağlayabiliyor musunuz?
Kabil’de 3 gün içerisinde bir sessizlik hakimdi. Dün biraz ayaklanmalar vardı, insanlar dışarı çıkmaya başlamıştı. Bugün biraz daha iyi. İnsanlar korkuyordu. Özellikle kadınlar “Burkalarımız yok diye dışarı çıkamıyoruz. Çünkü başımıza ne gelecek belirsiz” diyorlar. Ama eski tecrübelerine dayanarak Taliban ceza veriyordu. Eski zamanlarda kadınlara yönelik her türlü şiddet vardı. Tek başına çıkamazlardı, bakkala bile gidemezlerdi yanında bir erkeğin olması gerekiyordu. Onun için insanlar tedirgin. Şu an birçok kişiyle irtibatımız var ama belirsiz bir yaşam var ve tedirginler. Taliban tarafından genel bir af getirildi ama ne kadar sözlerinde duracaklar belli değil.
* Türkiye hükümetinden yapılan açıklamalar, Taliban’a ılımlı bakıldığı ve görüşülebileceği yönünde oldu. Türkiye’nin tutum ve yaklaşımını nasıl buluyorsunuz?
Türkiye’nin Afganistan ile yüzyıllar öncesine dayanan tarihsel ve geleneksel bağlantıları var. Afganistan’da da Türkiye’nin yeri ayrı. Taliban sözcüsünün açıklamasını Türkiye ile birlikte birçok ülke olumlu yönde değerlendirdi. Tabii arabuluculuk önemli şu an, Taliban Afganistan’ı ele geçirmiş ve vaat ettiği gibi bir önceki dönemde olmayan bazı hakları verdiklerini ifade etti. Ama tabii bunun için de devletlerin devreye girmesi gerekiyor. Gerçekten kapsayıcı bir hükümet olması gerekiyor şu an. Sadece Türkiye değil birçok ülkenin siyasetçileri Taliban ile Duha’da başka bir ülkede görüşme içerisinde.
“Celalabad’ta 2 kadın öldürüldü. Kandehar’da bir kavşağın ismi Afgan liderin ismindeydi ama ismini değiştirerek kendi liderlerinin isimlerini taktılar.”
* Kadınların idam edildiği ve recmedildiği görüntüleri basına yansıdı. Kadın katliamlarının devamının gelmesi söz konusu mu? Kadınlar hangi tehlikelerle karşı karşıya?
Genel af getirildi. Hatta Taliban sözcüsü “Bize karşı olan polis, asker, güvenlik güçleri biz hepsini affettik” dedi. Ama bu affın herkes için geçerli olmadığını görüyoruz. Mesela Celalabad’da 2 kadın öldürüldü. Kandehar’da bir kavşağın ismi Afgan liderin ismindeydi ama ismini değiştirerek kendi liderlerinin isimlerini taktılar. Mezar-ı Şerif’te tek kadın ilçe başkanı ve cephede. Tüm Afganistan’da Taliban’a karşı savaşırken, tek kadın dediğimiz Sakina Mezarı, Mezar-ı Şerif onların eline geçtiğinde Taliban tarafından rehin tutuldu. Aradan birkaç gün geçti ama hala haber yok. Yaşıyor mu, hangi durumda herhangi bir haber yok. Genel af gelmişse onun serbest bırakılması gerekiyor.
“Afganistan’daki kadınlar artık 20 sene öncesine gitmek istemiyor. Şu an bazı illerde özellikle Kabil’de direniş var. “Biz Taliban’a karşıyız, Taliban’a karşı duracağız. Haklarımızın ihmaline izin vermeyeceğiz” diyorlar.”
* Kadınlar Taliban’a karşı örgütlenerek direnişe geçti. Bize bu örgütlenmeden bahseder misiniz?
Afganistan’daki kadınlar artık 20 sene öncesine gitmek istemiyor. Çünkü kariyerleri var, üniversite hocası, akademisyen olan var, Afganistan’da yatırım yapan kadınlar var, sanatçılar var, üniversiteye giden, üniversiteye gitmek isteyen çok sayıda genç kızlarımız var. Bunların hiçbiri bu haklarını kaybetmek istemiyor. Şu an bazı illerde özellikle Kabil’de direniş var. “Biz Taliban’a karşıyız, Taliban’a karşı duracağız. Haklarımızın ihmaline izin vermeyeceğiz” diyorlar ama ne kadar güçlü olabilirler? Çünkü Taliban zorla geldi Afganistan’ı aldı. İnsanlar korkuyor. Çünkü bir önceki dönemden hatıraları var. Ondan dolayı bu sefer kimse savaşmak istemedi.
* Afgan kadınların temel talebi ne? Seslerini dünya kamuoyuna duyurabildiler mi?
Onlar az da olsa elde ettiklerini tekrar kaybetmek istemiyor. Bunun için bu hakları tüm dünya göz önünde bulundurarak kadınların tekrar sadece evde değil iş hayatlarına ve sosyal aktivitelerine de katılmaları sağlanmalı.
“Şu an birçok ülke güçlerini Afganistan’dan çekiyor ve göçe yönelik ayrı bir vize prosedürünü başlatmış durumda. Böyle faaliyetler var ama bir yandan da siyasetçiler Taliban’la görüşme içerisinde.”
* Dünya kamuoyuna nasıl bir çağrıda bulunmak istersiniz?
Şu an birçok ülke güçlerini Afganistan’dan çekiyor ve göçe yönelik ayrı bir vize prosedürünü başlatmış durumda. Hatta bazı ülkelerde “Kız öğrencileri veya üniversite hocalarını nasıl bir kontenjanla ülkemize getirebiliriz” diye düşündüklerine ilişkin duyumlar da alıyoruz. Böyle faaliyetler var ama bir yandan da siyasetçiler Taliban’la görüşme içerisinde. “Şu hakları gözden geçirilsin, kapsayıcı bir hükümet kurulsun Afganistan’da.” Artık savaşın bitmesini istiyor halk. Çok bıkmış durumda. Bunlar görüşülüyor ama bir yandan da dediğimiz gibi kadınlar tedirgin. Şu an tüm insanlar Afganistan’ı güvenli bir ülke haline getirmelerini istiyor. Güvenli bir hale getirilirse iş piyasası ve diğer şeyler kurulursa Afganistan’da insanlar daha rahat bir şekilde yaşamlarına devam edebilirler. O zaman herhangi bir ülkeye göç etmek zorunda kalmazlar.
