‘Barış ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü çalışmaları önemli’

2026-11-15 14:28:25


	 

	ANKARA - HDK ve ÖHD’nin çerçeve yasaya ilişkin düzenlediği panelde konuşan avukat Ebru Akkal, yasanın hukuki açıdan eksiklikler taşımasına rağmen önemli bir adım olduğunu belirterek, demokratikleşmenin yasal düzenlemelerin yanı sıra, toplumsal ve siyasal mücadeleyle mümkün olabileceğini vurguladı.

	 

	Halkların Demokratik Kongresi (HDK) ve Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD), “Çerçeve yasanın ötesinde” başlığıyla Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (Tüm Bel-Sen) Genel Merkezi’nde panel düzenledi. Panelde, “Çerçeve yasanın ötesinde, Barış, Adalet, Özgürlük ve Demokratik Toplum” yazılı pankart asılırken, panele onlarca kişi katıldı.

	 

	Üç oturumdan oluşan panelin ilk oturumunda, “Yasadan yaşama demokratik toplum” başlığı tartışıldı.

	 

	‘Büyük bir konsensüsle imzalandı’

	 

	Panelde ilk sözü alan ÖHD üyesi avukat Ebru Akkal, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın yasaya dair ilk değerlendirmesinin “Bin kilometrelik yol bir adımla başlar” olduğunu aktararak, henüz birçok noktada çözümün sağlanmadığını ve sürecin devam ettiğini söyledi. Abdullah Öcalan’ın “Siyasetin çıkaracağı yasa bu sürecin önünü açacak anahtar niteliğindedir” dediğini belirten Ebru Akkal, “Yasanın tüm olumlu ve olumsuz yanlarına dair değerlendirmelerimizi bir tarafta tutmakla beraber kök yasaya dair de tarihsel karşılığına dair de aklımızın bir kenarında tutmamız gereken ilk meselenin bu olduğunu düşünüyorum. Çerçeve yasa maddelerine geçmeden önce Meclis'teki yasalaşma sürecine kısaca bir değinmek istiyorum. Bildiğiniz gibi yasa Meclis'te büyük bir konsensüsle imzalandı, onaylandı ve yürürlüğe girdi. Meclis'teki partilerin çok büyük bir çoğunluğunun imzasıyla teklif olarak Meclis'e sunuldu ve 467 kabul oyuyla da yasalaşmış oldu” ifadelerini kullandı.

	 

	‘Olumsuzluklara rağmen ileri bir noktada’

	 

	Öncelikle yasanın başlığına bakmak gerektiğini belirten Ebru Akkal, “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun olarak bu yasa adlandırıldı. Bildiğiniz gibi 2013 çözüm sürecinde de yine çözüm süreci bağlamında 6551 sayılı yasa yürürlüğe girmişti. 6551 sayılı yasanın adı 'terörün sona erdirilmesine dair kanun' diye geçiyordu. Başlıklardaki bu farklılık aslında yaklaşım açısından ve bizler açısından önemli bir duruma işaret ediyor. Özellikle sürece ve yasanın kendisine yönelik yapıcı olmaktan uzak eleştirilere baktığımızda 2013 sürecine göre çok daha ileri bir noktada olarak adlandırabileceğimiz yasayı tüm olumsuzluklarına rağmen bu eleştiriler karşısında özellikle 6551 ile kıyasladığımızda daha ileri bir noktada kabul edebiliriz” diye konuştu.

	 

	‘Terör ibaresi amaç ve kapsam dışında geçmiyor’

	 

	Yasanın amaç ve kapsam maddesine işaret eden Ebru Akkal, “PKK ve KCK'nin isminin geçtiği, ona özgü çıkarılan ilk yasa olması açısından da tarihsel anlamda önem atfediyor. Kapsamda sadece PKK ve KCK'yi değil, bağlantılı her türlü oluşum ifadesi de eklenmiş durumda. Dolayısıyla bu bağlantılı her türlü oluşum ifadesinden hukukçular olarak bizim yorumumuz; örneğin Halkların Birleşik Devrimci Hareketi olarak adlandırdığımız başka devrimci örgütlerin de içerisinde olduğu PKK ve KCK'nin de birlikte mücadele yürüttüğü oluşumlar oldu. O örgütlerin kendisi de isterlerse bu yasa kapsamından bu ibare vesilesiyle yararlanabilecekler. 'Terör örgütü' ve 'terör' ibaresi yasanın hiçbir yerinde amaç ve kapsam maddesi dışında geçmiyor. Diğer bütün maddelerde örgüt ifadesi kullanılmış. Bunlar teknik olarak çok doğrudan etkili görünmeyebilir. Ama tarihsel açıdan bizim de değerlendirmeye tabi tutmamız gereken metin içerisinde gizlenmiş hususlar diyebiliriz” diye belirtti.

	 

	‘Yasa hukuk tekniği açısından zayıf’

	 

	Çerçeve yasaya dair değerlendirmelerini aktaran Ebru Akkal, “Yasa hukuk tekniği açısından çok zayıf ve gerçekten yasa metni açısından da kötü bir metin. Hukukçuların yorumuna muhtaç olan ve anlam olarak da hukukçular dışında yorumlanması gerçekten güç bir yasa. Biz de hem ÖHD olarak hem de diğer hukukçu arkadaşlarımızla beraber, yasa yürürlüğe girdiğinden beri sürekli olarak yasanın yorumu ve teknik boyutuyla alakalı tartışmalarımızı sürdürüyoruz. Yasadan doğabilecek sorunları tartışıyoruz. Boşluklarını, açıklarını konuşuyoruz. Aleyhte olabileceğini değerlendirdiğimiz bazı düzenlemelerin uygulamasında etki edebileceğimizi düşündüğümüz yönleri var” ifadelerini kullandı.

	 

	‘Yasanın kapsamından yararlanamayacak kişiler’

	 

	Yasanın teknik boyutlarına çok girmeden yasaya dair bilgilendirmelerde bulunacağını belirten Ebru Akkal, “Yasanın 3'üncü maddesi, yasanın amaç ve kapsamdan sonra soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesi aslında yasanın özünü oluşturan esaslı düzenlemelerinden bir tanesi. Bu maddenin uygulamaya geçilmesi için Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararının Resmî Gazete'de yayımlanması gerekiyor. Soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesi açısından bir istisna öngörülmüş. Birincisi mevcut TCK arasında kasten öldürme suçu, örgüt ile bağlantılı işlenen kasten öldürme suçları, bir diğeri ise 1 Haziran 2005'ten önce işlenen ve ağır müebbet ve müebbet gerektiren suçlar. 1 Haziran 2005, Yeni Türk Ceza Kanunu'nun yürürlüğe girdiği tarihtir. Bundan öncesi 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun yürürlükte olduğu tarih. O dönemde 'içtima' dediğimiz maddenin uygulanmasında kasten öldürmeyi ayırt edemeyecekleri için o dönem verilen cezalarda, kasten öldürme yönünden bir ayrıma gitmeyip doğrudan ağır müebbet ve müebbet suçlarının tamamını istisna kapsamına aldıklarını düşünüyoruz. Dolayısıyla bu suçlar eğer bir soruşturma ya da kovuşturma söz konusuysa ilk etapta yasanın kapsamından yararlanamayacak kişilerdir” dedi.

	 

	‘Basit bir infaz erteleme diyemeyeceğimiz süreçler var’

	 

	Söz konusu maddenin aynı zamanda “örgüt suçlarından” yeni bir soruşturma açılmasını da kurul iznine bağladığını belirten Ebru Akkal, “Yani MGK kararı Resmî Gazete'de yayımlandıktan sonra yasadan yararlanan ve dosyasında erteleme kararı verilen bir kişi hakkında yeniden bir örgüt suçundan soruşturma açılması için Cumhuriyet savcısı resen soruşturma açamayacak. Bu yönlü bir dosyanın açılması kurulun iznine tabi olacak. Bunu bir çeşit güvence olarak değerlendirebiliriz. Bu noktada şunu ifade etmek gerekir: Örneğin bu yeni resen soruşturma açma konusunda savcılığın kısıtlanan yetkisi bağlamında kamuoyunda da yasanın bu türden maddelerine yönelik eleştiriler söz konusuydu. Örneğin işte hâkim ve savcıların bağımsızlıkları, mesleki teminatları, emir talimat almama ilkeleri gibi ama dünya barış süreçlerinde de örneklerin tamamına baktığımızda süreçlerin ilerletilmesi noktasında yasal güvenceler elbette ki temel mihenk taşı olsa da çözümler aslında toplumsal, siyasal ve örgütsel iradenin buluştuğu noktalarda ilerliyor ve gerçekleşiyor. Dolayısıyla basit bir infaz erteleme ya da ceza muhakemesi düzenlemesi diyemeyeceğimiz hem toplumsal iradenin hem de siyasal örgütsel iradenin hayata geçirildiği çok yönlü süreçler olarak bakmamız gerektiğini düşünüyorum. Bunun gibi çok yönlü süreçler açısından da olağanüstü düzenlemelere ve uygulamalara mutlaka ihtiyaç duyulacak” diye konuştu.

	 

	‘Devletin hukukunu yeniden şekillendiren adım olarak görülmeli’

	 

	Hukuki adımların, katı hukuk kurallarını aşan ve devletin hukukunu yeniden şekillendiren kurucu adımlar olarak görülmesi gerektiğini belirten Ebru Akkal, “Yasanın devamında 4'üncü madde kanun yolu incelemesinde olan dosyalarla ilgili bir düzenleme getiriyor. Bu dosyalar hakkında bozma kararı verileceği düzenlenmiş. Örneğin Kobane Kumpas davası açısından bakarsak davanın iddianamesinde 37 kere kasten öldürmeden cezalandırma istenmişti. İddianame bu şekilde düzenlenmişti. Mahkeme yargılama sonunda son derece kötü bir karar vermiş olsa da kasten öldürme suçları yönünden istinaf kararı verdi. Dosya şu anda istinaf mahkemesinde. Yasanın ertelemeye dair hükümleri yürürlüğe girdiği zaman ne yapmasını bekliyoruz? İstinaf mahkemesince zaten yasanın emredici hükmü gereği bozma kararı, kaldırma kararı verilerek ilk derece mahkemesine yani Ankara 22'nci Ağır Ceza Mahkemesi'ne göndermesini bekliyoruz. İddianamede öldürme isnadı olsa da ve bu nedenle istisna kapsamında kaldığı düşünülse de, yargılama yapıldığı ve yargılama neticesinde beraat kararı verildiği için kasten öldürme suçlarından istisna kapsamında değerlendirilmeden 3'üncü madde dolayısıyla erteleme kararının verilebileceğini, verilmesi gerektiğini düşünüyor ve bu şekilde yorumluyoruz” diye ifade etti.

	 

	‘Sayın Öcalan beşinci madde kapsamında kalıyor’

	 

	Yasanın beşinci maddesine de işaret eden Ebru Akkal, “Maddede erteleme süresi içerisinde yeniden suç işlenmesi halinde erteleme kararlarının kaldırılmasına ilişkin bir düzenleme var. Burada sadece şu parantezi açmak gerekir: Herhangi bir suçun işlenmesi erteleme kararının tek başına kaldırılması için yeterli olmayacak. Örgütsel anlamda örgütle bağlantılı bir suçun işlenmesi gerekir ancak erteleme kararının kaldırılabilmesi için 6'ncı madde hükümlüleri açısından infaz ertelemeyi öngörüyor. Yine 3'üncü maddedeki istisnaların burada da korunduğunu yani kasten öldürme ve 1 Haziran 2005'ten önceki suçlarla alınan ağır müebbet ve müebbet hapis cezalarının yasadan yararlanamayacağını görüyoruz. Burada Sayın Öcalan da bu madde dolayısıyla istisna kapsamında kalan ve yasadan yararlanamayacak durumda olanlar arasına girmiş oluyor” diye konuştu.

	 

	‘4 bin kişi yasadan yararlanabilecek’

	 

	Yasadaki erteleme sürelerine de değinen Ebru Akkal, “Oldukça uzun erteleme sürelerinin öngörüldüğünü, 10 yıl, 5 yıl gibi sürelerin öngörüldüğünü görüyoruz. Elimizde net bir rakam olmamakla beraber tahmini olarak 4 bin kişinin yasadan yararlanabileceğini, 800 civarında kişinin ise yasanın istisnası kapsamında kalarak yasadan yararlanmayacağına dair bir öngörümüz var. Ama bu rakamlar dediğim gibi tahmini rakamlar. Bizim de en önemli gördüğümüz maddelerden bir tanesi 7'nci madde. Aslında yasanın omurgasını oluşturan Barış ve Demokratik Toplum Süreci açısından da inkârdan müzakereye geçişte biraz önce bahsettiğim hukuk ve toplumsal iradenin kesişim noktasını oluşturan bir düzenleme olarak öne çıkıyor” dedi.

	 

	‘Sayın Öcalan’ın rolünü oynayabileceği kurul önemli’

	 

	Kurulan kurullar ve alt kurulların hukuki boyutlarına dikkat çeken Ebru Akkal, devamla şunları söyledi: “Kurul üyelerinin tamamı sizin de gördüğünüz baktığınız gibi neredeyse MGK üyelerinin tamamından oluşuyor. Devletin bütün yürütme organlarının hepsi neredeyse yer almış durumda. Bizim açımızdan en önemli husus bu kurul ve kurulun bünyesinde alt komisyon olarak ifade edilen Barış ve Siyasallaşma Koordinatörlüğü olarak öne çıkıyor. Sayın Öcalan'ın rolünü oynayabileceği, müzakereyi ve hukuki tanınmayı gerçekleştirebileceği bir nokta olması açısından bu kurulu ve yapacağı çalışmaları önemli bulduğumuzu ifade etmek gerek. 7'nci maddenin 3-4 ve 5-5 fıkraları var. Bu maddelerde de kurula yasayla beraber yasadan sonra adli, idari ve yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve talepte bulunma noktasında dönemsel değerlendirmeler ve kurula bu anlamda bir inisiyatif tanındığını görüyoruz. Örneğin istisna suçlar bakımından bu hukuki yorumla ifade ettiğim bir husus var: İstisna suçlar bakımından yasada bir gereklilik doğarsa, bu istisnaların kapsam içerisine alınması konusunda örneğin uzun süreli erteleme sürelerinin kısaltılması konusunda süreç içerisinde kurula verilmiş bir yetki var. Yine erteleme sürelerinin kısaltılması konusunda da kurula bir yetki tanınmış durumda. Hak yoksunlukları ile ilgili süreç içerisinde örneğin siyasi yasaklama kararlarının kaldırılmasıyla alakalı da kurulun bir etkisi mevcut olacak.

	 

	‘Yasa tek başına Türkiye’nin demokratikleşme imkânına sahip değil’

	 

	Yasayı yorumlarken tabii mevcut duruma da biraz bakmamız gerekiyor. Ne yazık ki güncel uygulama hâlâ toplumda barış ve demokratikleşme açısından umut yaratacak bir durumda değil. İdare ve gözlem kurulu kararlarıyla mahpusların tahliye hakları hâlâ ellerinden alınıyor. Hasta mahpuslar tedaviye erişemeyerek hayatlarından, yaşam haklarından oluyorlar. Basına ve toplumsal muhalefete korkunç bir tazyik ve baskı devam ediyor. Yürürlükteki mevcut yasalar açısından da değişim ve dönüşüm iradesini çok net görebileceğimiz bir durum söz konusu değil. Peki bu antidemokratik uygulamalar açısından demokratik alanın açılmasıyla bağlantılı olarak yasa bize ne ifade ediyor? Yasa tek başına Türkiye'nin demokratikleşmesine imkân sağlayacak ehil bir yapıya sahip değil. Ama önemli bir imkân ve potansiyel sağladığını düşünüyorum. Bunun gerekçesine baktığımızda da aslında bu konuda bir ibareye yer verilmiş. Ortaya çıkabilecek ihtiyaçlar, elde edilecek tecrübeler, değişen şartlar ve gereklilikler doğrultusunda sürecin hedefine uygun şekilde ilerlemesini sağlamak için mevzuatta değişiklikler ve yeni kanunların ihdası gibi bir ibare eklenmiş.

	 

	Bu ifade beklenen ya da yapılabilecek yasal düzenlemeler konusunda bir gereklilik şartı kriteri getiriyor. Bu gereklilik şartının da aslında demokratik siyasal mücadelenin kendisi olduğunu, demokratik mücadelenin, toplumsal mücadelenin kendisinin o gerekliliği ve o yasal düzenlemelerin, değişikliklerin yapılmasına dair zemini ortaya çıkaracağını düşünüyorum. Yani bu yasa çıktı diye tek başına Kürt meselesinin çözüleceğini düşünmek çok gerçekçi bir fikir olmaz. Ancak uzun bir yolun ilk adımının bu yasa ile beraber atılmış olabileceğini de kabul etmek gerekir.

	 

	Etkili yöntemler geliştirmek zorundayız

	 

	Kürtlerin, kadınların, tüm ezilenlerin, muhalif kesimlerin taleplerini demokratik bir şekilde dile getirebilecekleri ve bunların hayata geçmesi için mücadele ettiklerinde önlerinin tıkanmayacağı bir zeminin kapısının aralandığını görmemiz gerekiyor. Bu yolu bildiğimiz yöntemlerle yürüyemeyeceğimizi düşünüyorum. Çok daha yeni, etkili ve yaratıcı yöntemler geliştirmek zorundayız. Hukuk açısından baktığımızda da yani hukuku da artık sadece devletin organları tarafından yazılan bürokratların, parlamentonun ya da yürütmeye ait bir mesele olmaktan çıkarmamız ve toplumsal ilişkileri düzenleyen çok merkezli bir alan olarak görmemiz gerekiyor. Çünkü yani yasa da aslında bu minvaldedir.

	 

	Hukuk toplumsal yapıyı değiştirip dönüştürür elbette ki ama toplumsal yapı, toplumsal mücadele de hukukun uygulanma biçimlerini, normların işlevini ve yaptırım mekanizmalarını dönüştürecek, değiştirecek güçtedir. Ben yeni döneme de yasaya da özünde aslında bu şekilde bakmamız gerektiğini düşünüyorum.”

	 

	Panel, ikinci oturumla devam ediyor.