DÖKH'ten TJA'ya uzanan kesintisiz mücadele 2026-11-20 09:07:59   Pelşin Çetinkaya   AMED - DÖKH’ten KJA’ya, KJA’dan TJA’ya uzanan Kürt kadın özgürlük mücadelesi, 20 Kasım’da TJA’nın kuruluşunun 10’uncu yılını karşılıyor. Erkek egemen sisteme, devlet baskısına ve kadını hedef alan politikalara karşı örgütlenen TJA, 10 yıl boyunca kadın meclisleri, öz savunma çalışmaları, ulusal kadın birliği ve barış mücadelesi kapsamında birçok çalışma yürüttü.   Kürt kadınlar, 1990’lı yıllardan itibaren ulusal ve toplumsal mücadelenin içerisinde yer alırken kendi özgün örgütlenmelerini de oluşturdu. Kadınların siyasal, toplumsal ve ekonomik yaşamda söz ve karar sahibi olmasına yönelik çalışmalar, 2000’li yıllarda kurumsal bir yapıya kavuştu. Demokratik Özgür Kadın Hareketi (DÖKH) ve Kongreya Jinên Azad (KJA) deneyimlerinin ardından 20 Kasım 2016’da Tevgera Jinên Azad’ın (TJA) kuruluşu ilan edildi. TJA, aradan geçen 10 yılda erkek egemen sisteme karşı örgütlü mücadeleyi sürdürürken, kadınların yerel yönetimlerden siyasete, kültür ve sanattan barış çalışmalarına kadar yaşamın birçok alanında örgütlenmesini esas aldı.   DÖKH ile örgütlü mücadelenin kurumsallaşması   Kürt kadınlarının özgün örgütlenme arayışı, 1990’lı yıllarda mahallelerden yerel yönetimlere, siyasal alandan toplumsal yaşama kadar birçok alanda gelişen çalışmalarla güç kazandı. Kadınlar, yaşadıkları sorunları kendi sözleriyle ifade edebilmek, çözüm politikalarını oluşturmak ve karar mekanizmalarında yer almak amacıyla farklı örgütlenmeler geliştirdi. Bu süreç, Eylül 2003’te 20 kadın kurumunun bir araya gelmesiyle Demokratik Özgür Kadın Hareketi’nin (DÖKH) kurulmasıyla devam etti.   DÖKH, kadınların siyasal alanın yanı sıra aileden mahalleye, yerel yönetimlerden toplumsal kurumlara kadar yaşamın bütün alanlarında örgütlenmesini hedefledi. Kadınların aile, parti ve kurumlar içerisinde karşılaştığı erkek egemenliğine karşı mücadeleyi esas alan hareket; çok eşlilik, berdel, kuma, çocuk yaşta evlilik ve erkek şiddetine karşı ilkesel kararlar aldı. Kadınların kamusal alanda görünür olması, yerel yönetimlerde kadın kurumlarının oluşturulması ve kendi gündemlerini belirlemesi için çalışmalar yürütüldü.   Bu dönemde kadın özgürlüğü mücadelesinin ideolojik boyutuna ilişkin çalışmalar da gelişti. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın kadın özgürlüğünü toplumsal özgürlük ve demokratik toplum tartışmalarının merkezine yerleştiren değerlendirmeleri, kadın hareketinin düşünsel ve örgütsel çalışmalarında etkili oldu. Jineoloji tartışmaları gelişirken kadın akademileri de farklı alanlarda yaygınlaşmaya başladı. Kota ve eşbaşkanlık sistemi, kadınların karar mekanizmalarındaki temsiliyetini artırmak ve erkek egemen siyaset anlayışına karşı alternatif bir yönetim modeli oluşturmak amacıyla hayata geçirildi.   DÖKH, uluslararası kadın dayanışması kapsamında da çalışmalar yürüttü. 31 Mayıs-2 Haziran 2013 tarihlerinde Amed’de gerçekleştirilen 1. Ortadoğu Kadın Konferansı’nda farklı ülkelerden ve halklardan kadınlar ortak mücadele olanaklarını tartıştı. Konferans, aynı yıl Paris’te katledilen Sakine Cansız, Fidan Doğan ve Leyla Şaylemez’e adandı.   KJA ile yeni örgütlenme dönemi   DÖKH’ün yıllar içerisinde oluşturduğu örgütsel ve ideolojik birikimin ardından 31 Ocak-1 Şubat 2015’te Amed’de gerçekleştirilen 1. Kadın Kongresi’nde Kongreya Jinên Azad’ın (KJA) kuruluşu ilan edildi. DÖKH feshedilerek çalışmaların KJA çatısı altında sürdürülmesi kararlaştırıldı.   KJA, kadın meclisleri, komünler ve akademiler üzerinden yerel örgütlenmeyi güçlendirmeyi hedefledi. Kadınların yaşadıkları bölgelerdeki sorunları tespit etmesi, kendi çözüm politikalarını oluşturması ve bu politikaları hayata geçirmesi için çalışmalar yürütüldü. Kadınların hak ihlallerine karşı mücadele etmesinin yanı sıra toplumsal yaşamda söz sahibi olması amaçlandı. Ancak 11 Kasım 2016’da Olağanüstü Hal (OHAL) kapsamında KJA’nın faaliyetleri durduruldu.    Bunun ardından kadınlar, 20 Kasım 2016’da Amed’de gerçekleştirdikleri buluşmada Tevgera Jinên Azad’ın (TJA) kuruluşunu ilan ederek mücadeleyi bu çatı altında sürdürme kararı aldı. KJA ise 22 Kasım 2016’da yayımlanan 677 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile resmen kapatıldı.   Baskı politikalarına karşı örgütlenme ısrarı   TJA’nın kuruluşundan sonraki süreçte kadın kurumlarına, kadın siyasetçilere ve örgütlü kadın hareketine yönelik baskılar devam etti. Kayyım atamaları, KHK’ler, gözaltı ve tutuklamalar kadınların siyasal ve toplumsal alandaki kazanımlarını etkiledi. Aysel Tuğluk, Gültan Kışanak, Ayla Akat Ata, Figen Yüksekdağ, Ayşe Gökkan, Sebahat Tuncel ve Leyla Güven gibi kadın siyasetçilerin tutuklanması, bu dönemde yaşanan gelişmeler arasında yer aldı.   Kadın kurumlarının kapatılması ve yerel yönetimlerde kadın politikalarına yönelik müdahalelere rağmen mahalle meclisleri, kadın danışma merkezleri ve dayanışma ağları üzerinden çalışmalar sürdürüldü. Çok eşlilik, kuma, berdel, çocuk yaşta evlilik ve erkek şiddeti gibi sorunlara karşı yerel düzeyde mücadele yürütüldü. Kadınların yaşadıkları sorunları birlikte tartıştığı ve ortak kararlar aldığı örgütlenme alanları yeniden oluşturulmaya çalışıldı.   TJA, kadına yönelik şiddeti erkek egemen sistemin ve devlet politikalarının ürettiği yapısal bir sorun olarak ele aldı. Kadın katliamları, cezasızlık, kadın emeğinin sömürülmesi ve kadınların karar mekanizmalarından dışlanmasına karşı yürütülen çalışmalarda öz savunma ve dayanışma öne çıktı.    Kürdistan’da kadınları ve gençleri hedef alan özel savaş politikaları da TJA’nın mücadele gündeminde yer aldı. TJA, uyuşturucu ve fuhşun yaygınlaştırılması, gençlerin toplumsal yaşamdan koparılması ve kadınların örgütlü mücadelesinin zayıflatılmasına dönük uygulamalara karşı saha çalışmaları gerçekleştirdi. Genç kadınların örgütlenmesi ve toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesi amacıyla farklı kentlerde buluşmalar, eğitimler ve etkinlikler düzenlendi.   ‘Jin jiyan azadî’ mücadelesiyle alanlar genişledi   TJA, 2023 yılında “Bi jin jiyan azadiyê ber bi azadiyê ve!” şiarıyla kampanya başlattı. Kürdistan ve Türkiye’nin birçok kentinde kadın buluşmaları, eğitimler, kültür-sanat çalışmaları ve saha faaliyetleri gerçekleştirildi. Mahallelerde, evlerde ve farklı yaşam alanlarında düzenlenen buluşmalarda tecrit politikaları, özel savaş stratejileri ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği tartışıldı. Kampanya kapsamında kadınların kültürel üretimlerini görünür kılan etkinlikler de gerçekleştirildi. Êlih’te düzenlenen “Özgür Kadın Özgür Sanat” etkinliğinde kadınların sanat yoluyla kendilerini ifade edebilecekleri alanlar oluşturuldu. 25 Kasım öncesinde ise “Jin jiyan azadî ile 25 Kasım’a Doğru” buluşmaları gerçekleştirildi.   2024 yılında mahalle meclisleri, jineoloji eğitimleri, öz savunma buluşmaları ve genç kadın örgütlenmelerine ağırlık verildi. Genç kadınların örgütlenmelere katılımının artırılması, toplumsal cinsiyet eşitsizliğine ve özel savaş politikalarına karşı bilinçlenmesi amacıyla farklı kentlerde halk buluşmaları, forumlar ve eğitimler düzenlendi. TJA, 2024 yılı 25 Kasım çalışmaları kapsamında ise “Erkek devlet şiddetine karşı Jin jiyan azadî” şiarıyla alanlara çıktı. Düzenlenen eylem ve etkinliklerde erkek-devlet şiddetine karşı ortak mücadele çağrısı yapıldı.   Ulusal kadın birliği mücadelesi   2025 yılında Kürt kadın hareketinin gündeminde ulusal birlik ve ortak mücadele arayışları öne çıktı. Dört parça Kürdistan’dan 24 kadın örgütü ve siyasi parti temsilcisi, 7 Nisan 2025’te Silêmanî’de gerçekleştirilen Kürt Kadınları Ulusal Birlik Toplantısı’nda bir araya geldi. Ardından 14 Nisan’da Kürt Kadın Birliği Platformu’nun kuruluşu kamuoyuna duyuruldu. 5 Temmuz 2025’te ise Güney Kürdistan Ulusal Kürt Kadın Birliği Platformu ilan edildi.   Aynı yıl TJA’nın öncülük ettiği mücadele başlıklarından biri de “Umutla Özgürlüğe Yürüyoruz” şiarıyla Amed’den Ankara’ya başlatılan yürüyüş oldu. Binlerce kadının katıldığı yürüyüşte barış, eşitlik ve özgürlük talepleri dile getirildi. Kadınlar, cezaevlerinin boşaltılması, tecridin kaldırılması ve Abdullah Öcalan’ın özgürlüğünün barışın temel koşullarından biri olduğu mesajını verdi.   TJA, 2025 yılı 25 Kasım çalışmaları kapsamında “Bi civaka demokratîk ber bi jiyana azad a bê tundî ve” (Demokratik toplumla şiddetsiz özgür yaşama) şiarını öne çıkardı. Sokakta, kurumlarda ve yerel örgütlenmelerde kadına yönelik şiddete karşı çalışmalar yürütüldü.   Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde kadınların iradesi   Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025’te yaptığı çağrıyla başlayan Barış ve Demokratik Toplum Süreci, TJA’nın mücadele gündeminde yer aldı. Kadın hareketi, sürecin yalnızca siyasi aktörler arasında yürütülen görüşmelerle sınırlı kalmaması, toplumun bütün kesimlerinin ve özellikle kadınların doğrudan katılımının sağlanması gerektiğini savundu.   TJA, kadınların taleplerinin ve kazanımlarının dikkate alınmadığı bir sürecin demokratik olamayacağını belirterek barışın yalnızca silahların susması ya da çatışmasızlıkla sınırlı olmadığını vurguladı. Eşitlik, özgürlük, adalet, anadil hakkı, kadınların karar mekanizmalarında yer alması ve kazanımlarının güvence altına alınması taleplerini gündeme taşıdı. Kadınların sürecin izleyicisi değil, doğrudan öznesi olması gerektiğini savunan TJA, kadınların örgütlü güçleriyle barış sürecine katılmasını ve sürece ilişkin kararlarda söz sahibi olmasını istedi.   Kadın özgürlüğü demokratik toplumun temeli   TJA, 10 yıllık mücadelesinde kadın özgürlüğünü yalnızca kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında ele almadı. Kadınların siyasette, ekonomide, eğitimde, kültür ve sanat alanlarında söz ve karar sahibi olması, kadın emeğinin görünür kılınması, ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi ve anadil hakkının güvence altına alınması için çalışmalar yürüttü.   Kadın meclisleri, yerel örgütlenmeler, dayanışma ağları ve eğitim çalışmalarıyla kadınların kendi gündemlerini belirlemesini hedefleyen TJA, erkek egemen zihniyete karşı örgütlü mücadeleyi sürdürdü.   DÖKH’ten KJA’ya, KJA’dan TJA’ya uzanan süreçte kadınlar, kapatma kararları, gözaltı ve tutuklamalara rağmen örgütlenmelerini sürdürdü. 20 Kasım 2016’da kuruluşunu ilan eden TJA, 10’uncu yılına girerken kadın özgürlüğü, eşitlik ve demokratik toplum talepleriyle çalışmalarına devam ediyor.