İSTANBUL- İstanbul Protokolü 2022 edisyonu kamuoyu ile paylaşıldı. Protokolde 6 orijinal bölüm güncellenirken, rehber niteliğinde iki yeni bölüm daha eklendi.

 

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (İHYK), 51 ülkeden 180’den fazla işkenceyle mücadele uzmanının katkısıyla hazırlanan İstanbul Protokolü’nün 2022 edisyonunu (basım), İsviçre’nin Cenevre kentinde BM’de gerçekleştirilen toplantıda kamuoyuyla paylaştı.  

 

Toplantıya, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Michelle Bachelet ile Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) Yönetim Kurulu Üyesi ve Türk Tabipleri Birliği  (TTB) Başkanı Şebnem Korur Fincancı katıldı.

 

6 yıllık çalışmanın sonucu

 

TİHV, protokole dair yapılan güncellemeye ilişkin basın bülteni yayınladı. Basın bülteninde protokolün 2022 edisyonunun, İnsan Hakları İçin Hekimler (PHR), İşkence Mağdurları İçin Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi (IRCT), Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) ve REDRESS ile dört temel Birleşmiş Milletler işkence karşıtı organı (İşkenceye Karşı Komite, İşkenceyi Önleme Alt Komitesi, İşkence Özel Raportörü ve Birleşmiş Milletler İşkence Mağdurları Gönüllü Fonu) tarafından yönetildiğine ve Bişkek, Mexico City ve Kopenhag'da gerçekleşen bölgesel koordinasyon toplantıları ile Protokol'ü işkence karşıtı çalışmalarda kullanma konusunda önemli deneyime sahip 200'den fazla kişinin katıldığı bir anket çalışmasını da içeren 6 yıllık bir çalışmanın sonucu olduğu belirtildi.

 

İki yeni bölüm eklendi

 

Bültende, İstanbul Protokolü'nün altı orijinal bölümünün güncellenmesine ek olarak, çeşitli ortamlarda çalışan sağlık profesyonellerinin rolü ve İstanbul Protokolünün devletler tarafından etkin bir şekilde uygulanması için gerekli koşulları hakkında rehber niteliğinde iki yeni bölüm eklendiği bilgisi verildi. Bültende ayrıca Protokolün güncel halinde BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Michelle Bachelet'in yazdığı şu önsözün yer aldığı belirtildi: “İHYK Ofisi, Devletlere işkence ve kötü muameleyi ortadan kaldırma, uluslararası insan hakları standartlarını etkili bir şekilde uygulama ve çabalarının merkezine rehabilitasyon da dahil olmak üzere işkence görenlerin giderim hakkını koyma konusunda yardımcı olmaya kararlıdır. Bu nedenle devletleri ve devlet dışı aktörleri, sivil toplumu, bireysel uygulayıcıları ve işkence ve kötü muameleyi önleme ve ondan korumayla ilgilenen herkesi İstanbul Protokolü'nün yeni baskısını kullanmaya teşvik ediyorum.”

 

İstanbul Protokolü 2022 baskısındaki önemli güncellemeler ve ek kılavuz şöyle: 

 

*20 yıllık uygulama ve içtihatlar ile işkencenin önlenmesi, hesap verebilirlik ve giderim hakkı için ilgili mekanizmaların güncellenmesi temelinde işkence ve kötü muamelenin tanımı ve kapsamına açıklık getirme. (Bölüm I)

 

*Çatışan yükümlülüklerin ele alınmasına ilişkin rehberlik de dahil olmak üzere, hukuk ve sağlık profesyonelleri için ilgili etik yükümlülüklere ilişkin güncellemeler. (Bölüm II)

 

*Hakimler, savcılar ve diğer aktörler için yeni kılavuzlar da dahil olmak üzere, işkence ve kötü muameleye ilişkin yasal soruşturmalara ilişkin en iyi uygulamalar. (Bölüm III)

 

*Fiziksel ve psikolojik kanıtların klinik değerlendirmelerine ilişkin güncellenmiş uygulamalar ile çocukların ve lezbiyen, gey, biseksüel, transseksüel ve interseks (LGBTİ) kişilerin değerlendirilmesine ilişkin yeni kılavuzların uygulanması. (Bölüm IV, V, VI)

 

*İşkence ve kötü muamelenin fiziksel ve psikolojik kanıtlarının yorumlanması konusunda açık ve tutarlı bir rehberlik uygulamak ve işkence olasılığına ilişkin bir sonuca varma yükümlülüğü. (Bölüm IV, V, VI)

 

*Devletlerin, işkencenin fiziksel veya psikolojik bulgularının olmaması nedeniyle failleri akladığı veya bağımsız, hükümet dışı klinisyen uzmanların yargı işlemlerinde de ifade vermelerini keyfi olarak diskalifiye ettiği durumlar gibi, İstanbul Protokolü'nün sınırlamalarını tanımlama ve kötüye kullanımını önlemek. (Bölüm IV)

 

*Yasal olmayan bağlamlarda işkence ve kötü muamelenin belgelenmesi konusunda klinisyenler için ek rehberlik uygulamak. (Bölüm VII)

 

*Devletlerin, uluslararası aktörler ve sivil toplum üyeleri ile işbirliği içinde İstanbul Protokolü ve İlkelerini uygulamak için kapsamlı ve sürekli eylemde bulunma gereklilikleri. (Bölüm VIII)

 

 İstanbul Protokolü'nün 2022 baskısı, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi'nin web sitesinde BM’nin altı resmi dilinde indirilebilir şekilde kamuoyu ile paylaşılacak.

 

İstanbul Protokolü 2022 Yayın Kurulu Üyeleri

 

*Dr. Vincent Iacopino, geçmiş dönem Tıbbi Direktörü, İnsan Hakları için Hekimler; misafir Profesör, Minnesota Üniversitesi Tıp Fakültesi; Kıdemli Araştırma Görevlisi, California Berkeley Üniversitesi İnsan Hakları Merkezi

 

*James Lin, İstanbul Protokolü Program Koordinatörü, İşkence Mağdurları için Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi; misafir Hukuk Profesörü, Ulusal Yang Ming Chiao Tung Üniversitesi

 

*Dr. Şebnem Korur Fincancı, Başkan, Türk Tabipleri Birliği; Yönetim Kurulu Üyesi, Türkiye İnsan Hakları Vakfı; Emekli Adli Tıp Profesörü, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi

 

*Chris Esdaile, Hukuk Danışmanın, REDRESS

 

*Dr. Jens Modvig, Belarus Uluslararası Hesap Verebilirlik Platformu Başkanı; geçmiş dönem başkanı, Sağlık Departmanı, Dignity – Danimarka İşkenceye Karşı Enstitüsü; geçmiş dönem başkanı, İşkence Karşıtı Komite

 

*Nora Sveaass, Emekli Profesör, Oslo Üniversitesi; üye, İşkence ve Diğer Zalimce, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezanın Önlenmesi Alt Komitesi

 

*Dr. Vivienne H. Nathanson, Başkan, Birleşmiş Milletler İşkence Mağdurları Gönüllü Fonu; Profesyonel Faaliyetler eski dönem Direktörü, İngiliz Tabipler Birliği

 

*Prof. Dr. Nils Melzer, işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele veya cezaya ilişkin eski BM Özel Raportörü (2016-2022); Uluslararası Hukuk Profesörü, Glasgow Üniversitesi; İsviçre İnsan Hakları Başkanı, Cenevre Uluslararası İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları Akademisi; Başkan Yardımcısı, Uluslararası İnsani Hukuk Enstitüsü İşkence ve diğer zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele veya ceza konusunda Özel Raportörü

 

 İstanbul Protokolü nedir?

 

 İstanbul Protokolü, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (İHYK) tarafından 1999 yılında resmi olarak onaylanmasından bu yana, İstanbul Protokolü’nün standartları uluslararası, bölgesel ve ulusal insan hakları organları ve yasal mekanizmalar tarafından benimsenmiş; işkence ve kötü muamele iddialarına ilişkin soruşturmalarda küresel standartlar olarak hizmet etmiştir. İstanbul Protokolü, savunuculuk, eğitim ve kapasite geliştirme, politika reformu, önleme ve tedavi ile işkence görenlerin rehabilitasyonu dahil olmak üzere işkence karşıtı çeşitli faaliyetleri şekillendirmiştir. İstanbul Protokolü standartlarının devletler tarafından kasıtlı olarak kötüye kullanılmasının önlenmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.