Evrim Kepenek 

 

ARTVİN - UNESCO tarafından kaybolmaya yüz tutan diller arasında gösterilen Hemşince için çalışma yürüten HADİG’den Elif Altunkaya ,“Kimanag ta hozain Hamşetsi gendike. Duyuyor musunuz, buradalar Hemşinli kadınlar” diye sesleniyor. Kadınların Türkçe sorulara dahi Hemşince yanıt verdiğini söyleyen Elif, “Dilin aktarıcılığı rolünü her türlü baskı ve asimilasyona rağmen devam ettiriyorlar. Hemşin dili üzerine çalışma yapanların çoğunun kaynağını kadınlar oluşturuyor” diyor. 

 

Eğitim öğretim yılının başlaması ile birlikte anadilde eğitim talebi yeniden gündeme geldi. Çözüm sürecinin bozdurulması ile tartışma konusu dahi edilmeyen anadilde eğitim talebi, çözümü öncelikli bir sorun olarak yeniden kendisini hatırlatıyor. 

 

ethonologue.com isimli siteye göre, Türkiye’de Türkçe dahil 36 dil konuşuluyor. Aynı rapora göre, 10 bin civarında kişi Abhazca, 11.5 milyon kişi Kürtçe ve 30 binden fala kişi de Lazca konuşuyor. Ancak, Hemşin dilini konuşanların sayısının yer aldığı resmi bir rapor yok.

 

Hemşinli kadınlar burada

 

Hemşin Kültürünü Araştırma ve Yaşatma (HADİG) Derneği’nden Elif Altunkaya, Hemşin dilinin sonraki kuşaklara aktarılması konusunda çalışmalar yapan bir isim. Sadece dernekte değil hayatın her alanında Hemşin kadınlarının erkeklere oranla daha üretken olduğuna dikkat çeken Elif, “Kimanag ta hozain Hamşetsi gendike. Duyuyor musunuz, buradalar Hemşinli kadınlar” diye sesleniyor.

 

Hemşinceden zorunlu Türkçeye

 

Hemşinlilerin kapalı bir toplum olduğunu ve bu nedenle de geçmiş dönemlerde dillerini koruma şansını yakalandıklarını anlatan Elif, “Hayvancılık yaparak hayatlarını devam ettiren Hemşinliler, kentleşme ve ticaretin gelişmesi ile birlikte devlet kurumlarında çalışabilmek ya da ekonomik hayatta var olabilmek için devletin resmi dili olan Türkçeyi öğrenmek zorunda kalmışlardır. Yine Türkçenin zorunlu hale gelmesi ile birlikte birçok Hemşinli Türkçeyi okullarda öğrenmiştir. Bu zorunluluk Hemşincenin, daha az konuşulmasına neden olmuştur” diyor. 

 

‘Kadınlar dillerini unutmadı’

 

Erkeklerin ekonomik hayata katılmaları sonucu olarak başka halklarla ile diyalogda bulundukları için dillerini unutmalarının kadınlara oranla daha hızlı olduğunu söyleyen Elif, “Kadınlar ekonomik hayatta erkelerden daha geride kalmasının avantajını, dilin unutulmaması, daha çok kullanımı açısından yaşamıştır. Yaşam koşulları nedeniyle dilin yaşadığı coğrafyayı terk etmek zorunda kalıp metropollere yerleşen Hemşinlilerin dil kullanım oranları daha da azalmaktadır” diye konuşuyor.  

 

Yaylalarda erkeklerin kendi aralarındaki sohbetlerinin Türkçe, kadınların Hemşince konuşmayı daha çok tercih ettiği gördüklerini söyleyen Elif, Türkçe sorulara dahi kadınların Hemşince yanıt verdiğini söylüyor. 

 

Kadınlar tek dile karşı Hemşinceyi aktarıyor

 

Eskiden herkes Hemşince konuşurken artık yeni nesilin Hemşinceyi anladığını ancak doğru düzgün konuşamadığını söyleyen Elif, “Türkiye’deki tek dilli dayatmaya rağmen Hemşin kadınlarının Hemşince konuşma oranı erkeklere göre daha fazladır. Dilin aktarıcılığı rolünü her türlü baskı ve asimilasyona rağmen devam ettiriyorlar. Kadınlar dilin yazıya geçirilmesi sürecinde de önemli rol oynuyor. Hemşin dili üzerine çalışma yapanların çoğunun kaynağını kadınlar oluşturuyor” diyor. 

 

'Anadilde eğitim talebi meşrudur'

 

Son olarak, anadilde eğitim talebini de yineleyen Elif, “Anadilde eğitim talebi meşru bir taleptir, Türkiye’de var olan dillerin ve kültürlerin yok olmaması için bu talebe karşı kayıtsız kalmamak gerekir. Anadilde eğitim tüm dillere sağlanmalıdır” vurgusu yapıyor.