Kelebeklerden ‘Jin, jiyan, azadî’ye uzanan direniş (7)
- 09:02 21 Kasım 2026
- Dosya
'Savaşın öznesi yapılan kadınlar barışın da öznesi olmak zorunda'
Elfazi Toral
İSTANBUL - Savaş politikalarının kadına yönelik şiddetle ilişkisini değerlendiren Kadın Zamanı Derneği üyesi Newroz Ünverdi, kadınların barış sürecinin karar mekanizmalarında yer alması gerektiğini belirterek, “Kadınlar savaşın bu kadar öznesi yapılmışken, barışın da öznesi olmak zorundadır” dedi.
Barış ve Demokratik Toplum Süreci devam ederken, yıllardır sürdürülen savaş politikalarının kadınların yaşamında yarattığı sonuçlar ve kadınların barışın inşasındaki rolü daha fazla tartışılıyor. Savaşın beraberinde getirdiği göç, yoksulluk, güvencesizlik ve şiddet, kadınların yaşamını birçok yönüyle etkilerken, iktidarın politikaları ve cezasızlık da şiddetin sürmesine neden oluyor. Kadın örgütleri, savaş politikaları ile kadına yönelik şiddet arasındaki ilişkiye dikkat çekerek, kalıcı bir barış için kadınların karar mekanizmalarında söz sahibi olması, şiddeti önleyen yasal düzenlemelerin uygulanması ve kadınların örgütlenme hakkının güvence altına alınması gerektiğini belirtiyor.
25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü yaklaşırken kadınlar, bir yandan erkek şiddetine ve hak ihlallerine karşı mücadele ederken diğer yandan barışın toplumsallaşması için çalışmalarını sürdürüyor. Kadınların barış sürecinde nasıl bir rol üstleneceği, savaş politikalarının kadınların yaşamındaki etkilerinin nasıl ortadan kaldırılacağı ve şiddete karşı mücadelenin nasıl güçlendirileceği, 25 Kasım'ın önemli tartışma başlıkları arasında yer alıyor.
Dosyanın bu bölümünde, Kadın Zamanı Derneği üyesi Newroz Ünverdi ile savaş politikalarının kadına yönelik şiddete etkilerini, cezasızlığı, İstanbul'da kadınların mahallelerde yürüttüğü örgütlenme çalışmalarını ve Barış ve Demokratik Toplum Süreci'nde kadınların rolünü konuştuk.
*Kadınların karşı karşıya kaldığı şiddet ve hak ihlalleri nelerdir ve savaş ve çatışma ortamları kadına yönelik şiddeti nasıl biçimlendiriyor?
2026’nın 25 Kasım’ına doğru giderken kadına yönelik şiddeti, bu şiddetin biçimlerini, türlerini, topluma yansıma biçimlerini ve kendini yeniden üretme hâlini konuşmak, biz kadınlar ve özellikle buna karşı duran kadınlar için çok çok önemlidir. Toplumun bütünlüğünde yer alan herkes için çok önemlidir. Çünkü bu kadar alenen işlenen suçlara, bu kadar alenen örgütlenen şiddet biçimleri ve yöntemlerine karşı kadınların ve kadınlarla birlikte bütün bir toplumun net bir örgütlülük geliştirmesi gerekiyor. 2026 yılında teknoloji bu kadar ilerlemişken, ‘modernizm’ bu kadar yaygınken ve bütün imkânlarla bu konu konuşulup tartışılıyorken, bir ay içerisinde 28 kadın erkek şiddeti sonucu öldürülebiliyor; 19 kadın da şüpheli bir şekilde hayatını kaybedebiliyor. Bu tabloya baktığımızda Türkiye’nin toplumsal, ekonomik ve siyasal yapısını çok net okuyabiliyoruz. Bir ülkenin politik yapısını değerlendirebilmek ve tartışabilmek için kadına yönelik şiddet meselesinin nerede durduğunu ve bu şiddetle mücadele mekanizmalarının nasıl işletildiğini görmek bizi çok net bir sonuca götürebiliyor.
Türkiye’nin tablosuna baktığımızda kadınlar açısından yaşam alanlarının ellerinden alındığı, yok edildiği; yaşam haklarının erkekler ve devlet tarafından ellerinden alındığı bir tablo karşımıza çıkıyor. Hâl böyleyken 25 Kasım’a doğru giderken kadınların maruz bırakıldığı şiddeti konuşmak, bu şiddetle nasıl mücadele edebileceğimizi ve bunun karşısında nasıl bir kadın örgütlülüğü ile toplumsal örgütlenme ortaya koyacağımızı tartışmak çok elzem bir noktadadır. Çünkü bu mesele artık tek başına kadınları ilgilendiren bir mesele değildir; hiçbir zaman da öyle bir mesele olmadı. Artık bir toplum kırıma dönüşüyor. Kadınla başlayıp toplumsal kırılmaları kendi içinde yeniden örgütlüyor. Kadına yönelik şiddet meselesini zemine alarak toplum içerisinde bambaşka bir kutuplaşmayı ve toplumsal kırımı beraberinde getiriyor. Bu, çok açık bir şekilde bir kırım politikasıdır. Bu kırımı uygulayan ve örgütleyen tek bir kişi değildir; tekil kişilerden oluşmuyor yani. Bunların hiçbiri münferit değildir. Bunların hepsi birbirinden etkilenen ve bu etkiyi de onlara güç veren politikalarla daha da genişletip ileri bir noktaya taşıyan bir erkeklik meselesidir. Bu erkekliğin karşısında bizler, daha güçlü bir örgütlenme ortaya koymalıyız. Kendini sürekli yeniden üreten bu şiddete karşı, başta bir kadın örgütlenmesi olmak üzere, daha sonra bu kadın örgütlenmesinin içinde yer aldığı güçlü bir toplumsal örgütlenme ve karşı çıkış olmak zorundadır.
*Kadın Zamanı Derneği şiddete karşı nasıl bir tutum geliştiriyor? Mücadelenin özgün duruşunu nasıl özetliyorsunuz?
Biz Kadın Zamanı Derneği olarak da bu değerlendirmelerin hepsinin ışığında belli başlı çalışmalar yürütüyoruz. Altı yıldır İstanbul’da olan bir derneğiz ve kurulduğumuzdan bu yana şiddetle mücadele alanında çalışıyoruz. İstanbul’da yaşayan ve şiddete maruz kalan her kadına ulaşmaya çalışan bir derneğiz. Diğer derneklerden ayrıldığımız nokta ve kendi özgünlüğümüz, elbette bu çalışmaları hem Kürtçe hem Türkçe yapıyor olmamızdır. İstanbul’da 18 milyon insan yaşıyorsa bunun en az 3-4 milyonunun Kürt olduğunu ve bunun içerisinde en az 1 milyon Kürt kadının yaşadığını biliyoruz. Kadınların, şiddete maruz bırakıldıklarında kendilerini ana dillerinde ifade edebilecekleri, bu şiddetten çıkabilmek için kendilerine bir alan olarak görebilecekleri ve mekanizmalara ulaşma noktasında kolaylık sağlayabilecekleri bir alan olarak derneği oluşturduk. Bunca yıldır da buna yönelik çalışmalar yürütüyoruz. İstanbul’da özgünlüğümüzü oluşturan çalışma biraz budur; bunu hem Türkçe hem Kürtçe olarak çok dilli yapıyor olmamızdır. Ama elbette sadece bu da değildir. Başvuran kadınlara sağladığımız desteklerin yanı sıra ortak mücadeleyi ve dayanışmayı genişletmek, bizim için şiddetle mücadeleye dair en elzem ve kritik gördüğümüz konuların başında geliyor.
“Biz mahallede bir saha ya da farkındalık çalışması yaptığımızda sadece ‘öğreten-öğrenen’ pozisyonuna girmiyoruz. O mahalledeki kadınla birlikte kendimizi de yeniden görüp değiştiriyor ve dönüştürüyoruz.”
*Devletin bıraktığı boşlukta toplumsal cinsiyet eşitliği bilincini mahalle ölçeğinde yaygınlaştırmak, mücadelenizin geleceği ve kadınların özgürleşmesi açısından neden bu kadar kritik?
Özellikle mahallelerde kadınlarla birlikte farkındalık çalışmaları yapmak ve hem birlikte öğrenmek hem de kendimizi dönüştürmek önemlidir. Biz mahallede bir saha ya da farkındalık çalışması yaptığımızda sadece ‘öğreten-öğrenen’ pozisyonuna girmiyoruz. O mahalledeki kadınla birlikte kendimizi de yeniden görüp değiştiriyor ve dönüştürüyoruz; kendimizi de gözlemliyoruz. O mahallede de başka bir farkındalık yaratmış oluyoruz. Temel özgün çalışmalarımızdan biri budur. Bu altı yıllık deneyimimizde şunu çok net gördük. Şiddet başvurusu almak ve bu yönlü destek olmak çok kritik ve hayatidir. Çünkü devletin yarattığı inanılmaz bir boşluk var. Onlar bir boşluk yaratıyor; ancak bu boşluğu doldurmak onların sorumluluğundadır. Karakollarda, sığınaklarda, bir kadın şiddete maruz kaldığında başvurduğu ilk yerde nasıl boşluklar yaratıldığını ve kadının şiddet mahalline nasıl geri gönderilmek zorunda hissettirildiğini çok iyi biliyor ve deneyimliyoruz. Biz bu çalışmaların tamamını yürütürken devletin yarattığı boşluğu doldurmaya çalışmıyoruz. Böyle bir sorumluluğumuz veya yükümlülüğümüz yoktur; bunu yapmayı doğru da bulmuyoruz. Çünkü bu, doğrudan onların yapması gereken bir şeydir. Mekanizmaların işletilmesi ve önleyici politikaların oluşturulması onların görevidir. Biz politika üreterek, politika üretilmesi yönünde baskı kurarak ve savunuculuk çalışmalarıyla devlete bu boşluğu doldurması gerektiğini hatırlatıyoruz.
“Kendimizle birlikte toplumu değiştirmek ve dönüştürmek, bu meseleyi durdurabilecek ana noktadır.”
*Mahallelerdeki ihtiyaçları doğrudan yerelden gelen seslerle tespit edip sağlıktan, 6284’e, madde bağımlılığından yasal haklara kadar birçok farkındalık atölyesi düzenliyorsunuz? Kadınları karar süreçlerine katan bu yöntem, dernek çalışmasının ötesine geçerek toplumsal bir örgütlenmenin ve mücadelenin zeminini nasıl yaratıyor?
Mahallelerde derneği bilen, dernekten oraya gidip gelen ve iletişimi sağlayan gönüllü arkadaşlarımız oluyor. Bu arkadaşlarımız genelde yerelin ihtiyacını çok iyi bilen insanlardır. İhtiyaca göre çeşitli farkındalık çalışmaları yürütüyoruz. Bu bazen cinsel sağlık ve kadın sağlığı meselesi oluyor; bazen 6284 sayılı kanun kapsamındaki yasal haklar oluyor; bazen de madde bağımlılığıyla mücadele oluyor. Çok farklı talepler geliyor ve biz de bu taleplere göre atölyeler planlamaya çalışıyoruz. O atölyeleri planlarken hem birlikte öğrenen hem de birlikte değiştirip dönüştüren bir pozisyonda olmayı önemsiyoruz. Özellikle altı yıldır çok gidemediğimiz, ulaşamadığımız mahallelerde kadınlarla bir araya gelmek ve bir farkındalık yaratmak, bu süreçte önemsediğimiz meselelerden bir tanesidir. Tek başımıza konuştuğumuzda bir şeyler değişmiyor. Kendimizle birlikte toplumu değiştirmek ve dönüştürmek, bu meseleyi durdurabilecek ana noktadır. Bunun karşısında toplumsal bir örgütlenmenin zeminini yaratmak gerekir. Belki bu toplumsal örgütlenmenin tamamını tek bir dernek oluşturamaz ama zeminini yaratabilir ve o örgütlenmeyi oluşturabilecek adımların atılmasını sağlayabilir.
“Bu şiddetin kaynağı nereden geliyor? Şiddet bir kere devletin erkek odaklı yürüttüğü politikalardan kaynaklanıyor.”
*Şiddeti besleyen cezasızlık politikaları ve yetersiz kalan önleyici mekanizmalar karşısında; kadın örgütlerinin sahada toplumsal dönüşümü örgütlemesi ve aynı zamanda devlete yükümlülüklerini ihtar etmesi 25 Kasım sürecinde nasıl bir mücadele hattına karşılık geliyor?
Cezasızlık politikasının önünün ve arkasının alınmadığı bir şiddet döngüsü var. Toplumun her kesiminin birbirine uyguladığı; başta erkeklerin kadınlara, gençlere ve çocuklara uyguladığı bir şiddet meselesi bir döngüye dönüşmüş durumdadır. Bu dernekler ve kadın örgütleri, devletin yapması gereken yerde bu şiddeti tek başına durduracak bir pozisyonda değildir. Kendi çalışmalarını yürütecek, ortak mücadeleyi ve dönüşümü esas alan adımları atacak; ama aynı zamanda devlete kendi sorumluluk ve yükümlülüklerini de hatırlatacaktır. Bu şiddetin kaynağı nereden geliyor? Şiddet bir kere devletin erkek odaklı yürüttüğü politikalardan kaynaklanıyor. Önümüzdeki 10 yılı ‘aile 10 yılı’ diye ifade etmesi bir politikadır. Şiddetle mücadeleye dair önleyici politikalar oluşturmamak, aksine cezasızlık politikalarını genişleterek şiddet faillerine ve erkeklere güç verecek bir yerde konumlanmak, devletin durduğu perspektifi açıkça ortaya koymaktadır.
“Kadına yönelik şiddet meselesi savaş politikalarından ve erkek egemen anlayıştan bağımsız olmadığı için, bunu değerlendirirken tüm bu etkenleri ele almak zorundayız.”
*Barış ve Demokratik Toplum Süreci göz önüne alındığında, kadınlar barış masalarında ve karar mekanizmalarında yeterince yer bulabildi mi? Barışın kalıcı olması için kadınların bu süreçteki rolü ne olmalıdır sizce?
Türkiye’de ve bölgede 50 yıldır yürütülen savaşın sonucunda, bu sürecin kadınların yaşamına, bedenine ve emeğine nasıl yansıdığını çok iyi görüyoruz. Bu durum başlangıçta Kürdistan’da yaşayan Kürt kadınlarına yansıyordu; ardından format değiştirerek Türkiye’nin farklı yerlerinde kendini yeniden üreten bir şiddet biçimine dönüştü. Orada doğrudan bir çatışma ve savaş suçu vardı. O savaş suçunun kendisi, devletin farklı politikalarıyla Türkiye metropollerine başka bir formatta taşındı ve kadına yönelik farklı şiddet biçimlerini üreten bir şekle büründü. Dolayısıyla bu kaynağın zemininde hem erkekliği güçlendiren politikaların olduğunu hem de bunun içindeki en büyük unsurun savaş politikaları olduğunu görmek ve öyle değerlendirmek çok önemlidir. Tam bu noktada, 25 Kasım’a doğru giderken savaşa, savaşın ürettiği şiddet biçimlerine ve şiddetin kadınların yaşamına doğrudan etkilerine karşı kadınların barıştan yana mücadele yürütmesi; barışın sözünü daha yüksek bir yerden kurması ve ortak bir mücadele zemini inşa etmesi şiddetle mücadeleyle doğrudan ilgilidir. Kadına yönelik şiddet meselesi savaş politikalarından ve erkek egemen anlayıştan bağımsız olmadığı için, bunu değerlendirirken tüm bu etkenleri ele almak zorundayız. Tam bu noktada, bir barış sürecinden bahsediliyorken bu sürecin kadınların lehine nasıl dönüştürülebileceğinin ve şiddetle mücadeleye dair net bir perspektif geliştirilebileceğinin değerlendirilmesi gerekiyor. Kadınlar savaşın bu kadar öznesi yapılmışken, barışın da öznesi olmak zorundadır. Barışı kadınların durduğu ve baktığı yerden kurmak, gerçek bir barış ortamını ve toplumsal çatışmasızlığı yaratabilecek niteliktedir.
“Kadınların bulundukları her alanı mücadele alanına dönüştürmelerine ihtiyaç vardır.”
*25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü vesilesiyle soracak olursak; savaşsız, çatışmasız ve şiddetsiz bir yaşam için hem devlete hem de sivil topluma düşen temel sorumluluklar ve acil çözüm önerileriniz nelerdir?
25 Kasım’a giderken barış meselesinin şiddetle mücadeleyi barındırdığını; şiddetle mücadele meselesinin de toplumsal barışın inşa edildiği ve savaş politikalarının bir şiddet biçimi olarak kendini yeniden üretmediği bir noktada mümkün olacağını bilerek çalışmalarımıza devam edeceğiz. Kadınların bulundukları her alanı mücadele alanına dönüştürmelerine ihtiyaç vardır. Tek bir kurumun ya da kişinin bunu yapması yeterli değildir. Bu nedenle bütün kadınları, kadın kırımına ve toplumsal kırıma dönüştürülen bu şiddet meselesine karşı daha güçlü bir yerden ses çıkarmaya, bu sesi örgütlemeye ve 25 Kasım’a doğru giderken evde, işte, sokakta, okulda her alanda ses çıkararak şiddete karşı birlikte örgütlenmeye çağırıyoruz.







