Aysel Işık - Rojda Aydın

 

ŞENGAL - Göç, sürgün soykırım… 74’üncü fermandan sonra özgürleşen Şengal’in 12’nci yılında birçok gelişme yaşanırken, DAİŞ’in elinde tutulanlara dair uluslararası araştırma komitesinin kurulması ve DNA ile kayıpların tespiti talep edildi. 

 

Tarih 3 Ağustos 2014 yılını gösterdiğinde Şengal’de Êzidîler 74’üncü fermanla yüz yüze kaldı.  DAİŞ’in saldırıları başladığında Şengal Kürdistan Demokrat Partisi’nin (KDP)  kontrolünde olmasına rağmen KDP halkı korumamış alandan güçlerini çekmişti. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın çağrısı ile 12 HPG gerillası koridor açarak Şengal’e doğru yola çıktı ve Şengal’i korumak için DAİŞ’e karşı savaştı. Bir yıl süren özgürleştirme hamlesinde Şengal’de büyük çatışmalar çıkmış,  binlerce Êzidî ise esir düştü. Aylarca süren çatışmaların ardından 13 Kasım 2015 yılında Şengal özgürleştirildi.

 

Aradan geçen 11 yıla rağmen 74’üncü fermanın yarattığı yıkımın izleri hâlâ silinmiş değil. Binlerce Êzidî’nin akıbeti bilinmezken, toplu mezarlar, esirlerin durumu ve adalet arayışı halkın en temel gündemleri arasında. 11 yıl içerisinde Kürdistan Êzidîleri Kurtarma Ofisi’nin açıkladığı verilere göre, DAİŞ tarafından kaçırılan 6 bin 417 Êzidî’den 3 bin 595’i kurtarıldı. Kurtarılanlar arasında bin 213’ü kadın ve 2 bine yakın çocuk bulunuyor.

 

2 bin kişinin akıbeti bilinmiyor

 

DAİŞ tarafından katledilen ve toplu bir şekilde defnedilen kişilerin sayısı halen netlik kazanmış değil. Farklı kurumların verilerinde, 90 toplu mezar tespit edilirken, bunlardan 78’i ise açıldı. Mezarlardan yaklaşık 857 cenaze çıkarılırken, kimliği belirlenerek ailelerine teslim edilen cenazelerin sayısının ise yaklaşık 300 olduğu belirtiliyor. Aynı verilere göre, yaklaşık 2 bin 526 kişinin ise halen akıbeti bilinmiyor.

 

En son Irak Şehitler Kurumu’nun yaptığı açıklamada, Şengal’de tespit edilen 90 toplu mezardan 85’inin kontrol ve kayıt işlemlerinin tamamlandığı belirtildi. 

 

Halkın talebi

 

Halkın ise esirlerin kurtarılmasına dair mücadelesi devam ederken, Şengal’in özgürleştirilmesinin 12’nci yılında Irak Hükümeti ile Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ) ve Şengal Kadın Birlikleri (YJŞ) arasında 25 Ekim’de varılan entegrasyon kararı, bir törenle kamuoyuna duyuruldu. Irak hükümeti ile entegreye hazırlanan Êzidî halkı, bu süreçte en belirgin taleplerinin DAİŞ’in yargılanması ve kayıpların bir an önce bulunması olduğunu belirtiyor. 

 

Dağda 11 günlük bekleyiş

 

Ferman dönemine dair tanıklığını anlatan Êzidî Meyan Hesen Xidir, yaşadıklarını şu sözlerle ifade etti: “Biz Tilezer köyündeniz. DAİŞ geldiğinde Şengal Dağı’na doğru kaçtık ve orada 11 gün kaldık. Ailemle birlikte gitmiştim. Yolculuk sırasında bir çocuk, susuzluktan neredeyse hayatını kaybediyordu. Çocuğa biraz su verdik ve kendine geldi. O dönemde üç çocuğum Erbil’de çalışıyordu. Daha sonra Zaxo’ya gittim. Orada bir yıl kaldıktan sonra köyümüze geri döndük. Döndüğümüzde bile çok korkuyorduk. Ancak öleceksek de kendi toprağımızda ölmeye karar verdik. Arkadaşlara güvenimiz tam. Soykırımın ardından tüm Êzîdî kadınlar öz savunmaya başladılar. Eskiden kadınların silah kuşanması ayıp sayılırdı; evlerinde oturmaları beklenirdi. Oysa bugün bu halkı savunanlar bizzat onlardır. Kadınlar bir güçtür.”

 

‘Bir daha ferman görmek istemiyoruz’

 

Şengal Dağı’nın Êzidî halkı için kutsal olduğuna dikkat çeken Meyan Hesen Xidir, “Êzidî halkı pek çok ferman yaşamış. Bir başka ferman sırasında, Irak hükümeti tüm Êzidîlerin askere gelmesini istedi. O esnada uçaklar geldi ve hepimiz Şengal Dağı'na kaçtık. Êzidîleri zorla askere almaya çalışan o kişiler, o uçakların içinde can verdiler. Daha sonra bir af çıkarıldığı ve Êzidîlerin köylerine dönebilecekleri duyuruldu; biz de köylerimize geri döndük. Bir başka ferman sırasında, hükümet güçleri yeniden halkımızın üzerine geldi ve Êzidîleri bir kez daha dağlara kaçmaya zorladı. Hükümet, hepimizi öldürmek niyetiyle içimize girdi; işte bu yüzden tekrar dağlara kaçmak zorunda kaldık. Êzidîler, insanların gözleri önünde katlediliyordu. Bu son fermanda da yine dağlara kaçmak zorunda kaldık. Pek çok Êzidî katledildi, pek çoğu da kaçırıldı. Ama arkadaşlar yetişti ve bizi kurtardı. Eğer onlar gelmeseydi, tek bir Êzidî bile sağ kalamazdı. Bir daha asla başımıza böyle fermanlar gelmesini istemiyoruz” şeklinde konuştu. 

 

Êzidî Özgür Kadın Hareketi (TAJÊ) Dış İlişkiler Sözcüsü Riham Hico ise, 11 yıl içerisinde halkın değişimini anlatırken, tarihsel dönüşümde Êzidîlerin dönüm noktalarına dikkat çekti.

 

Kazanımlar ve kayıplar 

 

Riham Hico, toplum açısından değişimlerin olduğunu, 11 yılda Êzidîlerin dostuna ve düşmanlarına iradelerini gösterdiklerini belirtti. Riham Hico, değişim sürecini şu sözlerle anlattı: “11 yıl içerisinde bizler açısından büyük değişimler oldu. 11 yılda Êzidîler düşmanına ve dostuna şunu gösterdi ki; Êzidîler 2014 yılı öncesindeki Êzidîler değildi. Êzidîler eğitim gördü, kendi örgütlenmelerini sağladı ve en önemlisi özsavunmalarını gerçekleştirdi. Toplumsal siyasetini oluştururken, uzun ve kısa vade stratejilerini oluşturdu. Êzidîler tarihinde ilk defa kadın örgütlenmesi oluşturdu ve kurumsallaştırdı. Toplumsal olarak TAJÊ kurumsallaşırken, YBŞ ve YJŞ ise özsavunma boyutunda büyüdü. Büyük ve tarihi adımlar atıldı. Bu tarihi gelişmelerin yanı sıra elbette ki acı olan durumlar da yaşandı. Êzidî toplumu üzerinden kirli politikalar da yürütüldü. Êzidî toplumu yok edilmek istenirken, aynı zamanda iradeleri görünmez kılınmak istendi. Bu planlar Êzidîlerin duruşu ile bertaraf edildi. Şengal halkı çok sayıda şehit verdi. Mam Zeki, Şehit Dijvar, Zerdeş, Seid, Çeko, Zozan, Ala, Şilan… Bu arkadaşların sayesinde bugün bizler bu çalışmalarımızı özgürce yürütüyoruz. Onları saygı ve hürmetle anıyoruz.”

 

Kayıplar ve esir düşenlerin durumu

 

Fermandan bu güne toplumun acılarının dinmediğini ve kayıpların bulunması için çalışmalarını sürdürdüklerine dikkat çeken Riham Hico, TAJÊ olarak bu yönlü diplomasi çalışmalarının da devam ettiğini belirtti. Riham Hico, kayıplara dair bilgi vererek, “TAJÊ olarak eğitim örgütlenme ve birçok alanda çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Aynı zamanda ırak ve uluslararası mecrada diplomasi çalışmaları yürütüyoruz. Êzidî toplumunun en çok incindiği nokta ise esirlerin durumudur. Hol Kampı boşaltıldığında bizler çok etkilendik. Çünkü biliyorduk ki, o kampta birçok Êzidî gençleri esirdi. Ve onları özgürleştirmek için çalışmalarımızı sürdürüyorduk. O kamp boşaltıldıktan sonra halkın umudu da kırıldı. Biz TAJÊ olarak esirlerin durumuna ilişkin çok çalıştık. Fakat esirlerin durumu sadece bizim çalışmalarımız ile hal olacak bir durum değil. Bu durum hem aileleri ilgilendiren aynı zamanda Irak ve uluslararası devletleri de ilgilendiren bir husustur” sözlerine yer verdi. 

 

Uluslararası araştırma komitesi talebi

 

Riham Hico, DAİŞ’in elinde birçok esir olduğunu ancak imkanlarının kısıtlığı olduğunu ifade ederek, “Herkes bize ‘DAİŞ’in elinde kaç esir var?’ diye soruyor. Ne yazık ki biz sayıyı tam olarak bilmiyoruz. Bilmememizin temel sebepleri var. Çünkü onlarca toplu mezar halen açılmış değil. Esir olan birçok kişi belki toplu mezarlardadır ya da DAİŞ’in elindedir. Onların durumu belli değil. 3 bin kişinin durumu hali hazırda belli değil. Toplu mezarların çoğu açılmış değil. Sizin arıcılığınızla tekrardan sesleniyoruz; Tüm devletler halen bulunmayan Êzîdîler için üzerlerine düşen görevleri yerine getirsin. Esirler için uluslararası araştırma komitesinin kurulmasını talep ediyoruz. Bu komite kurulmazsa esirlerin bulunması zorlaşır. Çünkü o dönemde dört yaşında olan çocuk şimdi on beş yaşındadır. Biçim olarak değişmiştir. Ailelerde tanımıyor çocuklarını. Biyolojik olarak da değiştiği için tespiti de zordur. Tespitinin ancak DNA yolu ile yapılması gerekir. Bu koşul ne Êzîdîlerde var ne de Irak Hükümeti’nde” dedi.

 

‘DNA testi için imkanlar sağlanmalı’

 

TAJÊ olarak kayıplar için hamle başlattıklarını ifade eden Riham Hico, “17 Temmuzda TAJÊ olarak esirlerin kurtarılması için  ‘Adalet ve özgürlük için fermandaki esirlerin sesi ol’ hamlesi başlattık. Birçok aileyi ziyaret ettik. Mesela bir aile Avrupa’da ve çocuğunun Suriye’de olduğunu söylüyor.  Bu aile oraya nasıl ulaşacak? Çocuk ‘ben sizin çocuğunuz değilim’ diyor. Çünkü üç yaşında DAİŞ onu kaçırmış. Bu gibi durumların netleşmesi için DNA testleri yapılması gerekir. Bunu yapacak olan da uluslararası kuruluşlardır. Sivil toplum kuruluşları, kadın örgütleri esirlerin durumu için ses çıkarmalı” diye belirtti.

 

Irak ve uluslararası devletlerden destek

 

Irak ve Şengal arasında imzalanan entegrasyondan beklentilerini dile getiren Riham Hico, son olarak halkın talebini şu sözlerle dile getirdi: “Entegrasyon ile bizim her istediğimiz yerine gelmeyebilir. Bu entegrasyon Irak Hükümeti ile yapılıyor. Bir gerçeklik var ki; Irak Hükümeti’nin de her yönden koşulları yok. Irak’a esirlerin sesi olması çağrısı yaptık. Fakat bazı durumlar Irak Hükümeti’ni de aşıyor. Hükümetin birçok kurumu ile esirlerin durumunu görüştük. Fakat DNA ve Adli Tıp Kurumu yetersiz olduğu için onlar da çok bir şey yapamıyor. Tüm imkânları dış devletlerden sağlıyor. Irak’a bu yönlü baskı yapıyoruz onların da dış devletlere baskı yapması için. Sadece esirlerin durumu için değil. Özgürleştirilenler için de yapılması gerekenler var. Herkes onları kendi siyasi çıkarları için kullanmak istiyor. Bu durumun önüne geçilmesi gerekir. Psikolojik olarak iyi değiller. Sosyal ve psikolojik destek verilmesi gerekiyor. Bu sebeple çok yönlü taleplerimiz söz konusu.”