‘Çocuk hakları için özel örgütlenme adımları geliştirilmeli’
- 09:03 18 Kasım 2026
- Güncel
Elfazi Toral
İSTANBUL - İSİG Meclisi Gönüllüsü Dr. Aslı Odman, Türkiye'de çalışma çağındaki 10 kadından 7'sinin ev emekçisi olduğunu, 3 “kız” çocuğundan birinin ise evlendirildiğini belirterek, “Sınıf ve emek politikası üreten bütün yapılar; özel örgütlenme adımları geliştirmeli” dedi.
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü, derinleşen yoksulluk, çocuk işçiliği, ticarileşen eğitim modelleri ve cezasızlıkla beslenen şiddet ile şiddet vakalarının gölgesinde karşılanıyor. Çocukların yaşam ve güvenlik haklarının güvence altına alınması gerekliliği her zamankinden daha acil bir boyut kazanırken, saha gerçeklerinden yargı süreçlerindeki tıkanıklıklara, Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) uygulamalarından hak ihlallerine uzanan tablo gözler önünde.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi Gönüllüsü Dr. Aslı Odman, çocuk hakları ihlallerine ve çocuklara yönelik şiddete ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Çocukluk hakkı
Çocukların bedensel, hormonal, zihinsel ve ruhsal farklılığıyla yaşama imkanlarının çok yönlü bir kıskaç altına alındığını vurgulayan Aslı Odman, “Sadece çocuk hakları değil, belki de ‘çocukluk hakkı’ demek gerekiyor. Zaten tüm bu alanları ayrı ayrı düzenleyip ardından bir kıskaç haline getirerek çocukluğu şekillendiriyor. Devletin kendi şahsiyetini kurguladığı en önemli alanlardan biri, vatandaşlarının küçük formatını, yani çocukluğu düzenlemektir. Bu durum niteliksel açıdan çok önemli bir değişime uğradı. Cumhuriyetin ilk dönemlerine, yani uzun yüz yıllık Cumhuriyete bakarsanız; verimli çocuk yetiştirmek, çocuk işçiliğini önlemek, çocukların madene inememesi ve annelerin ‘gürbüz’ çocuklar doğurması esastı. O zamanki Türkiye kapitalizminin ulus devletinden bugünkü Türkiye kapitalizminin devletine geçtiğimizde ise artık karşımızda ‘kullan-at’ bir nüfus ve dibe doğru yarışan bir emek rejimi bulunuyor. Artık ortada tam anlamıyla bir çocuk da yok, esasında işçi ya da öğrenci de yok. Çalışma hayatında 3 ila 4 milyon çocuk işçi var. Bunların bir kısmı, tam da bu nüfusun ve ulusun bedenini düzenlemek amacıyla devlet eliyle yasaklanmış olan çocuk işçilik kapsamına giriyor; yani 16 yaşını dolduruncaya kadar olan çocuk işçilik. Ancak fiilen çocuk iş cinayetlerinde 16 yaşın altında ölümleri gördüğümüzde, bu yaş grubunun da çalıştığını anlıyoruz” şeklinde konuştu.
3-4 milyon çocuk çalıştırılıyor
İSİG Meclisi’nin kuruluşundan bu yana kayıt dışı çalıştırılan çocuk olduğunu ancak bunun daha çok tarım ve sokak eksenli seyrettiğini hatırlatan Aslı Odman, günümüzde 18 yaşına kadar çalıştırılan çocukların, Organize Sanayi Bölgelerine (OSB) ve ağır sanayiye kaydığına dikkat çekti. Habaş patlaması ve Kardemir Demir Çelik'te yaşamını yitiren MESEM'li çocuğu örnek gösteren Aslı Odman, 3 ila 4 milyonluk çalıştırılan çocuk evreninin yaklaşık 500 binini MESEM’lerin oluşturduğunu belirtti. Aslı Odman, “En küçük yaştaki çocukların kağıt üstünde 4 gün işe, bir gün okula ama çoğu zaman 6 gün işe yollanması, devlet eliyle ‘tuzun kokması’ anlamına geliyor. Devlet kendi çocuk işçilik yasağını ihlal ederek esasında uysal, dibe karşı rekabet ettirilen daha ucuz bir iş gücü yaratıyor; ağacı da işçi sınıfını da yaşken eğitiyor. Bir yandan da dışarıdan sermaye birikimini destekliyor. Çünkü asgari ücretin üçte biri civarında olan aylık MESEM çıraklarının ve öğrencilerinin ücretlerini İşsizlik Fonu'ndan ödüyor” dedi.
‘Ortada devlet-şirket ortaklığına dayalı politikalar var’
Enflasyonun da bir çocukluk politikası olduğunu vurgulayan Aslı Odman, eğitim, sağlık ve gıda masraflarını çocukların emeği üzerinden dengelenmeye çalışıldığını belirtti. 7 yılda dört çocuktan birinin okula aç gittiğini ve örgün eğitimi bırakma oranlarının dörtte bir yükseldiğini aktaran Aslı Odman, “Gıda alanında iyi beslenememiş çocukların ileride bilişsel (kognitif) ve bedensel kapasiteleri zarar görüyor. Bu çok sınıfsal bir çocukluk eksikliği ve yoksunluğu olarak bütün yetişkinlik süreçlerini etkiliyor. Hem çalışırken kimyasallara, toksik maddelere, uzun çalışma sürelerine, tacize ve baskıya maruz kalmak hem de aynı zamanda kötü veya yetersiz beslenmek söz konusu. Yani hem işçi sağlığı hem de genel gıda ve beslenme üzerinden bir sağlık sorunundan bahsediyoruz. Bütün bunların yanında iş cinayetlerinin ve kadına karşı şiddetin artmasıyla kuşatılmış, her türlü riske maruz kalmış bir çocukluk var. Devlet tüm bunlarla çocukluğu kuşattığı zaman; vatandaşını, işçisini ve askerini dibe doğru yarışan, daha uysal, artık verimli olmaktan ziyade daha nekropolitik ve ‘kullan-at’ bir formda şekillendirebiliyor. Ortada korporatist, yani devlet-şirket ortaklığına dayalı politikalar var” diye belirtti.
Akke, torna, torba
Aslı Odman, “Alandaki sorunlar deyince aklıma hep gazeteci Bahadır Özgür ve Osman Çakır'ın ‘takke, torna ve torba arasında çocukluk’ tanımı geliyor. Hatta ben ona bir de ‘evlilik’ eklemek istiyorum. ‘Akke’; yani dincileştirmenin ideolojik bir unsur ve uysallaştırmanın bir veçhesi olarak devlet tarafından desteklenmesi, devlet kurumlarının nirengi noktalarını ve bazen payandalarını oluşturan cemaatlerin yurtlarla, okullarla ve mahallelerle gündelik hayata sızmasıdır. Bu durum kamusal devletin ve sosyal devletin geri çekildiği her yerde yaşanıyor. ‘Torna’; biraz önce bahsettiğimiz çalışma hayatında devlet eliyle yürütülen süreçtir. Yalnızca MESEM değil ama ‘tuz kokarsa’ dediğimiz noktada devlet kendi eliyle çocuk işçilik yasağını ilga ediyor. Burada meslek eğitimine doğrudan karşı çıkmıyoruz; ancak mevcut durumda meslek liselerinin tamamen işletmelere dışarıdan ucuz iş gücü sağlamak üzerine kurgulanmasından bahsediyoruz. Zaten Türkiye kapitalizminin uluslararası iş bölümü içerisindeki rolü ve ihtiyacı olan iş gücü formatı da bu. ‘Torba’ ise; bütün bu bilinçli yoksullaştırma ve muhtaçlaştırma politikaları içerisinde organize suçun mahallelere yayılması ve Türkiye'nin jeopolitik rolü ile etrafındaki savaşlar neticesinde ayrı bir uyuşturucu ekonomisine itiliyor olmasıdır. Çeteler ve çocuk çeteleri dediğimiz olgu budur” sözlerine yer verdi.
Her 3 çocuktan biri evlendiriliyor
Aslı Odman, Türkiye'de çalışma çağındaki 10 kadından 7'sinin ev emekçisi olduğunu ve 3 “kız çocuğundan” birinin ise evlendirildiğini belirterek, bunun toplumsal cinsiyet temelli bir itilmişlik olduğunu vurguladı. Çocuk yaşta evlendirilmelerin, hareketlilik, özgürlük ve ekonomik katılım imkanlarını ortadan kaldırdığına dikkat çeken eden Aslı Odman, “Çocuğun sağlıklı beslenmesi, en azından günde bir öğün sağlıklı gıdaya ulaşması kamusal bir taleptir. Çocuklara uygun kentler, çocuklara uygun dersler ve eğitim; bunların hepsi arzu ettiğimiz, hayal ettiğimiz toplumun payandalarıdır. Eğer o perspektiften doğru bir sistem kurabilirsek, büyük mülk sahibi, vergi veren erkekler üzerinden değil de toplumun kırılgan ve büyümeye açık kesimleri üzerinden o zaman başka bir toplumda yaşıyor olacağız. Mevcut çocuk işçiliği bugün işçi sınıfı politikalarının bir parçası olmak zorunda. Ancak bir yandan da işçi sınıfı politikası artık yalnızca mavi yakalı, tulumlu, sendikalı ve tam istihdam içerisinde çalışan erkek işçinin ücret talebinden ibaret değil. Bugün günde 20'ye yakın işçinin ani kazalar veya meslek hastalıkları sonucu ölümünü yaşadığımız bir yerde; işçi sağlığı ve iş güvenliği, yaşamsallık, sağlık ve onur hakkı sınıf politikasının en önemli unsurlarındandır” dedi.
Örgütlenme adımları!
Aslo Odman son olarak şunları dile getirdi: “Çocukların MESEM sistemine bu şekilde dahil edilmesinin tamamen iptal edilmesini talep etmek bir işçi sınıfı politikasıdır; çünkü işçi sınıfının çocukları oralarda çalışıyor ve bu hanelerin bir parçasıdır. Bu çaresizliğe, muhtaçlığa, enflasyonla ezilmeye ve borçlandırılmaya itilme konusunda kadınların taşıdığı ikili, üçlü, dörtlü yükün ve aynı zamanda çocuk yükünün azaltılmasını talep etmek bir işçi sınıfı talebidir. Bu açıdan çocuk işçiliği sınıf politikalarının tam merkezinde olmalı; ancak kendine has özel niteliklerle ve mekanizmalarla işlenmelidir. Bugün sınıf ve emek politikası üreten, örgütlenmesini yapan bütün yapıların; çocuk bedenini, çocuk ruhunu, çocuk zihniyetini ve çocuğun içinde bulunduğu bu ‘takke, torna, torba ve evlilik’ kıskacını ele alan özel örgütlenme adımları geliştirmek durumunda olduğunu düşünüyorum.”







